Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Pirotte Julia

Julia Pirotte - persönliche Daten
Geburtsdatum: 20th August 1908
Geburtsort: Końskowola
Sterbedatum: 25th Juli 2000
Ort des Todes: Warszawa
Beruf: photojournalist, journalist, documentalist
Related towns: Warsaw, Końskowola, Kielce

„Lubię fotografować ludzi, szczególnie młodych ludzi – dzieci. Lubię smutek, jest bardziej fotogeniczny niż radość”.

Julia Pirotte-Sokolska, właśc. Gina Diament (20.08.1908[1.1], Końskowola − 25.07.2000, Warszawa) – fotoreporterka, dziennikarka, dokumentalistka. Współtwórczyni Wojskowej Agencji Fotograficznej (1946−1948), laureatka Francuskiego Orderu Sztuki i Literatury (1996).

Urodziła się w Końskowoli jako druga córka Sary z domu Szejnfeld i Barucha Diamenta, drobnego kupca. Miała starszego brata Majera (umarł na tyfus w sowieckich łagrach, w 1943 r.) oraz młodszą siostrę Mindlę (straconą przez Gestapo we wrocławskim więzieniu w 1944 r.)

Po śmierci matki i powtórnym ożenku ojca, rodzina przeniosła się do Warszawy. Bieda i trud dorastania (życie na skraju ubóstwa, niedożywienie, rodziny nie stać na kształcenie dzieci) bardzo wcześnie zmusiło ją i rodzeństwo do pracy, a także sprawiło, że zaangażowała się aktywnie w działalność komunistyczną w strukturach − nielegalnej od 1920 r. − Komunistycznej Partii Polski (KPP). W 1920 albo 1921 r. siostry trafiły do więzienia. Mindla, zwolniona po dwóch latach, wyemigrowała do Francji w 1933 roku. Julia, po odsiedzeniu czterech lat, w 1934 r. opuściła Polskę, aby dołączyć do siostry.
Choroba zatrzymała ją na dłużej w Brukseli, gdzie pomocy udzieliła jej lewicowa organizacja zajmująca się uchodźcami politycznymi – Secours Rouge. W 1935 r. wyszła za mąż za Jeana Pirotte, działacza robotniczego, dzięki czemu otrzymała obywatelstwo belgijskie.
W Belgii przebywała do 1940 roku. Pracowała w fabryce konstrukcji metalowych w Uccle. Uczestniczyła w strajkach i wiecach robotniczych, uczęszczała jako wolna słuchaczka na kursy fotografii i dziennikarstwa. W 1939 r. wyjechała do krajów bałtyckich na zlecenie agencji Foto Waro, ale już wcześniej miała na swoim koncie pierwsze publikacje fotoreportaży z życia codziennego polskich górników w Charleroi, opublikowane w gazecie belgijskich komunistów „Drapeau Rouge”.

Po wkroczeniu Niemców do Belgii w 1940 r., Julia znalazła się w Marsylii; została rozdzielona ze zmobilizowanym mężem (jak się miało okazać, na zawsze). Wyposażona w leikę, podarowaną przez Suzanne Spaak, zarabiała na życie m.in. „fotografią plażową” – portretowała plażowiczów. Dostrzeżona, prawdopodobnie podczas tej pracy, otrzymała angaż jako fotoreporterka tygodnika „Dimanche Illustre”. Wykonywała zdjęcia artystów i artystek odwiedzających Marsylię. Z tego okresu pochodzi bardzo znany portret Edit Piaf.

Przez wszystkie lata pobytu w Marsylii Julia Pirotte działała w ruchu oporu. Odegrała ważną rolę jako łączniczka i kurierka w organizacji FTPF-MOI (Wolni Strzelcy, Partyzanci – Sekcja Imigrantów). Walczyła też, a może przede wszystkim, swoją kamerą, utrwalając na kliszy zarówno codzienność, jak i akcje zbrojne francuskiego ruchu oporu oraz życie najbiedniejszych mieszkańców Marsylii pod rządami Vichy, głównie robotników. Udokumentowała obóz przejściowy dla kobiet i dzieci żydowskich Bompard; jego więźniowie zostali wywiezieni później do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Fotografowała opustoszałą po wysiedleniu mieszkańców, w tym ok. 2 tys. Żydów, zniszczoną dzielnicę Stary Port. Jej zdjęcia z cyklu Francja pod okupacją ukazały się anonimowo w prasie amerykańskiej, przemycone do Stanów Zjednoczonych przez czeską kurierkę.

W 1944 r. wybuchło powstanie w Marsylii. Julia Pirotte wykonała wówczas swoje najbardziej znane zdjęcia marsylskie.

„Powstanie zaczęło się 21 sierpnia o godzinie 15. O 15.30 zdobyliśmy gmach prefektury i wtedy to, przycupnięta za kołem auta zrobiłam zdjęcia pierwszego ataku partyzantów na uciekających Niemców. Właściwie to bez przerwy, do końca, cały czas fotografowałam”.

Do Polski Pirotte wróciła na początku 1946 roku. Została korespondentką „Żołnierza Polskiego”, współzałożycielką Wojskowej Agencji Fotograficznej. 5 lipca 1946 r. na zlecenie tej gazety, jako jedyna fotoreporterka i dziennikarka, wykonała ponad 100 zdjęć dokumentujących pogrom Żydów w Kielcach. Większość negatywów skonfiskował Urząd Bezpieczeństwa.

„PS. Przepraszam za słabe techniczne wykonanie zdjęć. Ukradziono mi 3 filmy Leiki (118 negatywów). Z małych próbek zrobiłam nowe negatywy. Jak mi się wydaje byłam w Kielcach jedynym dziennikarzem i fotoreporterem”[1.2]. Siedem fotografii ukazało się w 27. numerze „Żołnierza Polskiego”, z 19–25 lipca 1946 r. jako ilustracja artykułów Kieleckie biesy, Kielce – to problem Polski i Wstyd ostateczny[1.3]]

Z okresu pracy fotoreporterskiej w powojennej Polsce znaczącym i znanym osiągnięciem Pirotte są portrety przedstawicieli lewicy europejskiej, przybyłych w 1948 r. do Wrocławia na Światowy Kongres Intelektualistów, m.in. Ireny Joliot-Curie, Dominique Desanti, Pabla Picassa, Paula Eluarda, Hewletta Johnsona.

W latach 40. i 50. XX w. wykonywała głównie propagandowe zdjęcia odbudowującej się Warszawy, wieców robotniczych, defilad, ale też ruin Warszawy, górników wracających z Lille do Katowic, żydowskich wychowanków sierocińców w Otwocku oraz mieszkańców prowincjonalnych miasteczek.

W 1958 r. poślubiła Jefima Sokolskiego, ekonomistę, który wrócił do Polski z sowieckich łagrów po 21 latach.

Od 1968 r. popadała, a może też skazywała się na zapomnienie. Trwało to aż do 1979 r., kiedy wysyłała swoje marsylskie archiwum na festiwal fotografii w Arles. Zdjęcia zostały przyjęte z entuzjazmem, a ich autorka otrzymała nagrodę miasta Arles. W kolejnych latach jej prace prezentowane były na wielu znaczących wystawach, głównie zagranicznych. Mimo ogromu osiągnięć fotoreporterskich, w Polsce pozostała niedoceniona. Pomimo wielu rekomendacji przepadła nawet jej kandydatura na członkinię Związku Polskich Artystów Fotografików.

W 1996 r. otrzymała francuski Order Sztuki i Literatury. W tym roku powstał też film dokumentalny Julia Pirotte, w reż. Marii Wiśnickiej.

Julia Pirotte zmarła w 2000 roku. Spoczywa wraz z mężem na Powązkach Wojskowych w Warszawie, w kwaterze nr C33. Większa część jej spuścizny znajduje się w Musée de la Photographie w Charleroi, które jest dysponentem praw autorskich do jej prac. 471 fotografii dokumentalistka podarowała na rok przed śmiercią Żydowskiemu Instytutowi Historycznemu.

Olga Mielnikiewicz

Wybrane wystawy zagraniczne

1980 – Rencontres Internationales de la Photographie, Arles, Francja.

1982 – Musee de la Photographie, Charleroi, Belgia.

1982 – Photographer’s Gallery, Londyn, Wielka Brytania.

1984 – Julia Pirotte. The Resistance and Liberation of Marseille, 1941–45, Gallery at International Center of Photography, Nowy Jork, Stany Zjednoczone.

1994 – “Julia Pirotte – une photographe dans la Resistance”, Musee de la Photographie, Charleroi, Bruksela, Belgia.

1994 – “Julia Pirotte – une photographe dans la Resistance”, FNAC, Marsylia, Francja.

2002 – Bienalle intenationale de la Photographie et des Arts Visuels, Liege, Belgia.

 

Wybrane wystawy w Polsce

1982 – „Julia Pirotte. Wystawa fotografii. Francja w czasie okupacji. Portrety. Dziecko”, Galeria Kordegarda, Warszawa.

1982 – „Julia Pirotte. Fotografie”, Muzeum Narodowe, Wrocław.

2008 – „Dokumentalistki – polskie fotografki XX wieku”, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa.

2012 – „Julia Pirotte – Twarze i dłonie”, Żydowski Instytut Historyczny, Warszawa.

 

Bibliografia

  • Julia Pirotte. Twarze i dłonie, faces and hands, katalog wystawy, Warszaw
  • Pańków J., Pańków L., Kobiety, które zmieniły polski styl życia, Warszawa 2018.
Print
Fußnoten
  • [1.1] Lub 1907. Julia Pirotte często sama zmieniała swoje daty urodzenia.
  • [1.2] Katalog wystawy Julia Pirotte. Twarze i dłonie, Warszawa 2020, s. 34
  • [1.3] Żołnierz Polski, nr 27 z 19-25 lipca 1946 r., ss. 6-7 [online], http://sbc.wbp.kielce.pl/dlibra/publication/30406/edition/29997/content?ref=desc, [dostęp: 15.10.2020
In order to properly print this page, please use dedicated print button.