Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Hassenfeld Marian

Marian Hassenfeld - persönliche Daten
Geburtsdatum: 28th August 1901
Geburtsort: Częstochowa
Sterbedatum: 17th April 1993
Ort des Todes: Częstochowa
Beruf: lawyer in Częstochowa, social and local government activist, activist of the Council to Aid Jews

Hassenfeld Marian (28.08.1901, Częstochowa – 17.04.1993, Częstochowa), adwokat w Częstochowie, działacz społeczny i samorządowy, działacz Rady Pomocy Żydom, organizator częstochowskiego szkolnictwa wyższego.

Ur. 28.08.1901 w Częstochowie w rodzinie Józefa (1863–1925) i Stanisławy Gustawy z d. Ebersman. Przodkowie przybyli do Polski w połowie XVII w. z Niemiec, uchodząc przed prześladowaniami Żydów. Pierwotnie Hassenfeldowie osiedlili się w Galicji, później przenieśli się do Królestwa Polskiego. Dziadek Jehuda Hassenfeld urodził się około 1835, a zmarł około 1908 roku. Mieszkał we wsi Rędziny pod Częstochową, gdzie prowadził, niewielkie gospodarstwo rolne. Ojciec Hassenfelda, Józef, władał językiem hebrajskim, jidysz, niemieckim i rosyjskim. Prowadził działalność kupiecką. Rodzina ze strony matki do Polski przybyła około 400 lat temu z Niemiec, a wcześniej ich żydowscy przodkowie opuścili prawdopodobnie Portugalię. Dziadek ze strony matki Mordechaj Józef Ebersman zajmował się studiami nad Talmudem i badaniem nauk judaistycznych. Po dziadku przyszłemu adwokatowi nadano biblijne imię Mordechaj, a w metryce wpisano polskie imię Marian. Matka Hassenfelda Stanisława została zastrzelona w czasie likwidacji getta w Częstochowie, kiedy odmówiła wyjścia z domu rodzinnego przy ul. Garibaldiego 30.

Miał trzy siostry: Frydę, Helenę i Natalię. Fryda wyszła za mąż za Hermana Kremskiego. Z tego związku urodzili się Jan Kremski, ożeniony z Gustawą z d. Librowicz i Norbert Leon Kremski. Norbert Leon Kremski ukończył Wydział Prawa Uniwersytetu Warszawskiego i przed drugą wojną światową rozpoczął u swojego wuja Mariana aplikację adwokacką. Zginął w czasie powstania w getcie częstochowskim, walcząc w szeregach Żydowskiej Organizacji Bojowej. Helena, po mężu Wekstein, miała duży wpływ na dalszą edukację swojego młodszego brata Mariana. Matka, osoba niezwykle religijna, widziała w Marianie przyszłego rabina, natomiast Helena, uczestniczka ruchu rewolucyjnego w 1905 r., kobieta o świeckich, postępowych poglądach, przekonała ojca, aby brat uczęszczał do gimnazjum. Hassenfeld przyznawał później, że siostrze Helenie zawdzięcza uzyskanie wyższego wykształcenia. Najmłodsza siostra Natalia ukończyła żydowskie gimnazjum. Jej córką jest Irena Librowicz, znana później jako Irit Amiel (ur. 5 maja 1930).

W 1920 r. Hassenfeld ukończył gimnazjum im. Henryka Sienkiewicza (obecnie IV LO). Dyplom magistra praw Uniwersytetu Warszawskiego uzyskał w 1926 r., a w roku następnym rozpoczął bezpłatną aplikację sądową. Utrzymywał się z pracy w charakterze kierownika sekretariatu i referenta prawnego w Stowarzyszeniu Przemysłowców i Kupców oraz radcy prawnego w Gnaszyńskiej Manufakturze S.A., gdzie głównym inżynierem był brat przyszłej żony.

Po złożeniu w 1930 r. egzaminu sędziowskiego Hassenfeld rozpoczął aplikację adwokacką. Praktyki adwokackie odbywał pod okiem cenionego cywilisty, adwokata Jana Gliksona (autora podręcznika Zarys najgłówniejszych zasad prawa spadkowego obowiązującego w b. Królestwie Kongresowym). W okresie aplikacji adwokackiej prowadził ożywioną działalność społeczną. Pełnił funkcję wiceprezesa Stowarzyszenia Aplikantów Adwokackich i Sądowych w Częstochowie, był członkiem Kieleckiego Podkolegium Sędziów Piłki Nożnej, wiceprezesem i później prezesem Okręgowego Związku Piłki Nożnej w Kielcach. W Częstochowskim Klubie Sportowym „Warta” od 1928 r. zasiadał w zarządzie jako skarbnik, aby zostać później jego prezesem. Udzielał się w Towarzystwie Dobroczynności dla Żydów, którego był wiceprezesem. W 1929 r. Hassenfeld poślubił adwokat Dorotę Goldman, z którą prowadził od 1934 r., po zdaniu egzaminu adwokackiego, kancelarię adwokacką.

Po wybuchu wojny Hassenfeld był członkiem Judenratu, kierował Wydziałem Rejestracji i Statystyki żydowskiej Rady Starszych. 5 sierpnia 1940 r. z powodu podejrzeń o działalność konspiracyjną został aresztowany przez gestapo i osadzony w Areszcie Śledczym w Częstochowie przy ul. Mirowskiej. Po zwolnieniu z aresztu w częstochowskim getcie w ramach Towarzystwa Dobroczynności dla Żydów opiekował się domem starców, sierocińcem i szpitalem.

Z getta uciekł wraz ze swą żoną Dorotą w 1941 roku. Ukrywał się początkowo w okolicach Koniecpola, a po przedostaniu się do Warszawy pod przybranym nazwiskiem Hankiewicz działał w konspiracyjnej Radzie Pomocy Żydom przy Delegacie Rządu RP na Kraj „Żegota”. Do ukrywających się w Warszawie Mariana i Doroty Hasenfeldów dotarła Irena Librowicz, wówczas jedenastoletnia dziewczynka, która dzięki aryjskim papierom wydostała się z getta w Częstochowie tuż przed jego likwidacją. Pozostawała pod opieką wujostwa do końca wojny. W czasie Powstania Warszawskiego Hassenfeld został wraz z mieszkańcami ulicy Marymonckiej przepędzony przez Niemców do Wawrzyszewa, skąd udało mu się zbiec. Do Częstochowy wraz żoną Dorotą i Ireną Librowicz wrócili w lutym 1945 roku.

Po wojnie Hassenfeldowie otworzyli ponownie wspólnie prywatną kancelarię adwokacką pod adresem aleja NMP 32. W 1952 Hassenfeld został upoważniony przez Okręgową Radę Adwokacką w Katowicach do zorganizowania w Częstochowie zespołów adwokackich. Od 1953 r. należał do Zakładu Adwokackiego nr 1.

Marian Hassenfeld zaangażowany był w tworzenie w Częstochowie powojennego szkolnictwa wyższego. W latach 1949–1951 był prorektorem Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Częstochowie, a na kadencję w latach 1956–1960 został wybrany jej rektorem. W 1961 r. powierzono mu funkcję pełnomocnika Ministra Szkolnictwa Wyższego do spraw likwidacji WSE. Następnie pracował w Komitecie Organizacyjnym Szkoły Inżynierskiej w Częstochowie. W latach 1952–1953 oraz 1960–1961 prowadził ze studentami zajęcia z prawa skarbowego. Współorganizował Okręgową Komisję ds. Badania Zbrodni Niemieckich, której został wiceprzewodniczącym. Brał udział w tworzeniu struktur Sądu Okręgowego w Częstochowie. Współtworzył Zrzeszenie Prawników Demokratów. Wchodził w skład Zarządu Głównego Sekcji Pracowników Naukowych ZNP.

Pomimo przejścia na emeryturę w 1976 r. nadal aktywnie działał na rzecz lokalnej społeczności. Jako przewodniczący Komisji Historycznej Rady Adwokackiej w Częstochowie badał historię adwokatury częstochowsko-piotrkowskiej. Wchodził w skład komisji kształcenia aplikantów adwokackich. Kierował Kołem Emerytów i Rencistów przy RA w Częstochowie. Działał w Polskim Towarzystwie Ekonomicznym (w komisji rewizyjnej) i w Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym. Publikował artykuły w „Ziemi Częstochowskiej”. Wraz z Alfredem Czarnotą jest współautorem opracowania: Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Częstochowie („Ziemia Częstochowska” 1961, t. IV).

W swym reportażu Tajemnicą jest to... (stanowiącym czwartą część Białej Marii) Hanna Krall w mistrzowski sposób przedstawiła sylwetkę Mariana Hassenfelda:

Był wysoki, szczupły, dbał o dietę, codziennie wychodził na spacer – o tej samej porze i w tym samym płaszczu, przedwojennym, uszytym w Wiedniu na miarę. Mieszkał w przedwojennej kamienicy i znał się na przedwojennym prawie. Dzięki temu mógł uczyć adwokatów prawa handlowego i pożyczać przedwojenny podręcznik lwowskiego profesora Maurycego Allerhanda. Starannie się ubierał. Adwokat, mawiał, powinien strojem podkreślać powagę swojego zawodu. Powinien nosić garnitur, najlepiej ciemny, a koszulę najlepiej białą i ze spinkami. Strofował aplikantów, którzy odważyli się przyjść w swetrze i bez krawata. Zbierał obrazy, lubił zwłaszcza Kossaka i Malczewskiego. Był sędzią piłkarskim. Był wykładowcą. Dużo czytał. Miał teczkę w Urzędzie Bezpieczeństwa i kwestionariusz z licznymi rubrykami. W rubryce «Zabarwienie sprawy» napisano syjonizm. W rubryce «Bliższe określenie zabarwienia» – popierał Izrael, krytykował Egipt i dziwiła go polityka Związku Radzieckiego”.

W przejmujący sposób Hanna Krall opisała zawodowe i osobiste wyzwanie, przed jakim stanął adwokat Hassenfeld, kiedy tuż po wojnie został wyznaczony obrońcą z urzędu przed Specjalnym Sądem Karnym niemieckiego żandarma. Żydowski adwokat, któremu hitlerowcy wymordowali czternastu członków jego rodziny, bronił z najwyższą starannością Niemca oskarżonego o popełnienie zbrodni wojennych. Przed wykonaniem wyroku śmierci oskarżony poprosił swojego obrońcę o ostatnią z nim rozmowę w areszcie. Akt wypełnienia obrończego obowiązku przez adwokata Hassenfelda chlubnie zapisuje się w dziejach adwokatury polskiej.

Zmarł 17.04.1993 roku. Spoczywa na cmentarzu Kule w Częstochowie obok żony Doroty. Dzieci nie mieli. Odznaczony został m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem X-lecia i Złotą Odznaką TPPR.

Siostrzenica Hassenfelda Irena Librowicz wyjechała po wojnie do Palestyny. W kibucu poznała Chuzego Amiela, którego poślubiła. Zasłynęła jako izraelska poetka, pisarka i tłumaczka, znana pod nazwiskiem Irit Amiel (zadebiutowała w 1994 r. tomikiem wierszy w języku hebrajskim Egzamin z zagłady, w 2000 r. jej zbiór opowiadań Osmaleni został nominowany do literackiej nagrody Nike). Irit Amiel przetłumaczyła z języka polskiego na język hebrajski m.in. utwory słynnej reporterki Hanny Krall. Aż prosi się, żeby za Józefem Czechowiczem i Hanną Krall powtórzyć: „wszystko się ze sobą łączy i ma swój sens”. Jak w reportażach Hanny Krall, wzajemnie i w sposób zaskakujący przenikają się losy adwokata, tłumaczki i reporterki. Irit Amiel tłumaczy reportaże Hanny Krall, Hanna Krall opisuje losy adwokata, tłumaczka zawdzięcza adwokatowi ocalenie...

Adam Kasperkiewicz

Bibliografia

Adwokaci regionu częstochowskiego: słownik biograficzny, red. J. Sętowski, A. Kasperkiewicz, ss. 93–95;
• Archiwum Izby Adwokackiej w Częstochowie, Akta osobowe;
• Krall H., Biała Maria, Warszawa 2011;
• Maszynopis wspomnień Mariana Hassenfelda spisanych w maju 1982 r., złożonych w Ośrodku Dokumentacji Dziejów Częstochowy;
• Redzik A., Kotliński T., Historia Adwokatury, Warszawa 2012;
• Sętowski J., Cmentarz Kule w Częstochowie. Przewodnik biograficzny, Częstochowa 2005;
• Zaświadczenie z 10 czerwca 1947, że Marian Hassenfeld brał udział w akcji Rady Pomocy Żydom, sporządzone i podpisane przez Maurycego Grudzińskiego – sędziego Sądu Najwyższego.

Pierwodruk biogramu ukazał się w: Słownik Biograficzny Adwokatów Polskich A–Ż, t. III (zmarli w latach 1945–2010), Warszawa 2018, ss. 159–161.
Przedruk za zgodą Naczelnej Rady Adwokackiej.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.