Cmentarz żydowski w Jędrzejowie znajduje się około 1,3 km na południowy wschód od centrum miasta, około 190 m na południe od ul. Spacerowej. Cmentarz zajmuje działkę geodezyjną numer 260202 4.0008.53, w kształcie trapezu o powierzchni 11181 m kw.

Cmentarz powstał po ukonstytuowaniu się w Jędrzejowie dozoru bóżniczego w 1875 r. Jak podaje Adama Penkalla, cmentarz założono w 1880 r.[1.1] Według informacji zawartych w Księdze Pamięci Jędrzejowa, pierwszym pochowanym był nieznany z nazwiska Żyd - żołnierz armii rosyjskiej. Drugim pochowanym był mieszkaniec Jędrzejowa Berisz Zylbersztajn[1.2]. Jak wynika z danych zgromadzonych w serwisie JewishGen, Berek Zylbersztajn zmarł w 1878 r. Być może właśnie ta data to rok założenia cmentarza.

Wiadomo, że w okresie międzywojennym teren był ogrodzony murem, przy cmentarzu stał dom przedpogrzebowy. W 1931 r. mur i dom przedpogrzebowy wyremontowano[1.3].

Brak danych o losach cmentarza podczas II wojny światowej. Prawdopodobnie był wykorzystywany do 1943 r., do czasu ostatniej deportacji jędrzejowskich Żydów. Można przypuszczać, że pochowano na nim ciała osób rozstrzelanych w różnych punktach miejscowości, m. in. członków Judenratu, rodzinę Kaufmanów, Arona Salemana, Abrama Zygańskiego[1.4].

Nieznane są okoliczności zniszczenia cmentarza. W przygotowanym przez Referat do spraw Wyznań PWRN w 1952 r. „wykazie synagog, bożnic i cmentarzy wyznania mojżeszowego” w przypadku Jędrzejowa umieszczono adnotację: „ogrodz. i nagrob. zniesione przez Niemców”[1.5]. Według Adam Penkalli cmentarz zdewastowano po II wojnie światowej. W 1967 r. działka cmentarna została przejęta przez skarb państwa[1.1.3].

Niemal wszystkie naziemne elementy naziemnej infrastruktury cmentarnej uległy zniszczeniu. Granice obszaru grzebalnego są nieczytelne. Teren porastają trawa i krzewy. W obrębie cmentarza znajdują się pojedyncze fragmenty nagrobków. W  ostatnich latach w północno-wschodnim narożniku ustawiono tablicę z napisem: „Cmentarz żydowski założony w I połowie XIX w. Zamknięty do celów grzebalnych”.

W 2011 r. odkryto macewy w konstrukcji mostu pod ul. Jasionka. Na moście ustawiono tabliczkę z napisem: „W tym miejscu (tu) znajduje się mostek zbudowany z macew z jędrzejowskiego (nieistniejącego) cmentarza żydowskiego”. Kolejne fragmenty nagrobków odnaleziono podczas remontu ul. Reymonta. Nagrobki zostały przewiezione na cmentarz.

W 2014 r. fragment macewy znaleziono w okolicy dworca kolejowego. Nagrobek trafił do zbiorów Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie.

W 2015 r. mieszkanka Jędrzejowa Klaudia Kwiecińska rozpoczęła starania o upamiętnienie cmentarza.

Działka cmentarna należy do Skarbu Państwa, pozostaje pod opieką Urzędu Gminy w Jędrzejowie.

Obiekt jest wpisany do gminnej ewidencji zabytków[1.6] [dostęp: 18.05.2014]]].

Print
Fußnoten
  • [1.1] Penkalla A., Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992, s. 42
  • [1.2] Wiech S., Osadnictwo Żydów w Jędrzejowie do 1914 r., [w:] „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, nr 3/96, Warszawa 1996, s. 8.
  • [1.3] Penkalla A., Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992, s. 42.
  • [1.4] Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939 – 1945. Województwo kieleckie, Warszawa 1980, ss. 83-84.
  • [1.5] Urban K., Cmentarze żydowskie synagogi i domy modlitwy w Polsce w latach 1944 – 1966, Kraków 2006, s. 338.
  • [1.1.3] Penkalla A., Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992, s. 42.
  • [1.6] Karta adresowa Gminnej Ewidencji Zabytków, Cmentarz żydowski [online] http://www.andreovia.pl/jedrzejow-historia/ewidencja-zabytkow/76-cmentarz-zydowski