Prawa miejskie Oleszyce otrzymały w 1576 r. jako prywatne miasto Hieronima Sieniawskiego, za potwierdzeniem Stefana Batorego[1.1]. Założyciele miasta byli przychylni żydowskiemu osadnictwu w tym rejonie, a Żydzi mieszkali w mieście od początku jego istnienia. Udokumentowane jest istnienie w 1576 r. drewnianej synagogi. W 1630 r. żyło tu 30 rodzin żydowskich[1.2]. W 1643 r. istniały w mieście cheder, cmentarz, synagoga i bet midrasz.

W 1719 r. oskarżono Żydów o wywołanie pożaru, który zniszczył znaczną część Oleszyc. Ukarano ich wówczas wysoką grzywną. 7 lat później pożar znów miał się zacząć w żydowskich zabudowaniach. Spłonęło wtedy 80 domów, kościół i ratusz. W 1785 r. było w Oleszycach 530 Żydów, zaś w 1799 r. – 548. Żydzi oleszyccy w większości byli zwolennikami chasydyzmu. Na początku XIX w. rabinem był tu Cwi Elimelech Szapiro, późniejszy założyciel dynastii cadyków dynowskich.

W 1870 r. gmina żydowska liczyła 1060 osób, miała dwie bóżnice, cmentarz i działały na jej terenie dwa stowarzyszenia. Rabinem był wówczas Salomon Silberstein.

W 1900 r. liczebność gminy wzrosła do 2463 osób. Oleszyce stanowiły żydowski okręg metrykalny pod nazwą „żydowska gmina wyznaniowa Oleszyce, okręg sądowy Lubaczów”. W jej skład wchodziły następujące miejscowości: Borochów, Cewków z Grządką, Łomina, Dzików Nowy, Dzików Stary z Lebiedziem, Futory, Lichacze, Miłków, Oleszyce Miasto, Oleszyce Stare z Uszkowcami, Zabiałą i Wolą Oleszycką, Stare Sioło z Lipiną, Bachorami, Czeterbokami, Tomasami, Onyszkami, Ignasiami, Zalesiem (Zalesie Starosielskie), Sucha Wola z Hamernią i Kozakami, Wólka Zapałowska, Zapałów z Polanką i Buczyną[1.3].

Żydzi mieli tu także stowarzyszenie na rzecz osób ubogich oraz szkołę religijną. W 1901 r. pożar strawił synagogę. Rabinem w tym czasie był Abraham Jakub Silberstein. Przed I wojną światową Żydzi stanowili w miasteczku połowę ludności, a ich liczebność sięgała 1600 osób. W 1914 r. Oleszyce zostały zajęte przez wojska rosyjskie, które dopuściły się licznych rozbojów na Żydach.

W okresie międzywojennym, w 1921 r. w miasteczku mieszkało 2917 osób, w tym 1590 Żydów, którzy stanowili 55% ogółu mieszkańców. W latach 1921–1925 rezydował w Oleszycach cadyk z Bełza, Jisochar Dow Ber Rokeach. Wokół jego dworu skupiła się duża grupa chasydów. W okresie międzywojennym funkcjonowała organizacja młodzieżowa Betar oraz Stowarzyszenie Rękodzielników Żydowskich Jad Charuzim. Miejscowi rzemieślnicy, zarówno Polacy, jak i Żydzi, należeli do jednego cechu.

Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 r. do Oleszyc wkroczyły wojska niemieckie, a po ich wycofaniu się – wojska sowieckie. Wielu oleszyckich Żydów przywitało wkraczających Rosjan entuzjastycznie. Po ponownym zajęciu miasta Niemcy wysiedlili wszystkich miejscowych Żydów do getta w Lubaczowie. Synagogę spalono.

Po likwidacji lubaczowskiego getta wielu Żydów ukryło się w Oleszycach, lecz ukraińska policja tropiła ich i mordowała. Egzekucje odbywały się najpierw koło cmentarza katolickiego, potem na cmentarzu żydowskim. Od stycznia do marca 1943 r. w Oleszycach rozstrzelano 127 Żydów z okolicznych wsi. Po wojnie Żydzi już nie wrócili do Oleszyc. Zagładę przetrwało ok. 50 osób z tego miasteczka.

Nota bibliograficzna

  • Gosztyła M., Proksa M., Kirkuty Podkarpacia, Przemyśl 2001.
  • Kiryk F., Żydzi w Małopolsce, Przemyśl 1991.
  • Michalewicz J., Żydowskie okręgi metrykalne i żydowskie gminy wyznaniowe w Galicji doby autonomicznej, Kraków 1995.
Print
Fußnoten
  • [1.1] Gosztyła M., Proksa M., Kirkuty Podkarpacia, Przemyśl 2001, s. 51.
  • [1.2] Kiryk F., Żydzi w Małopolsce, Przemyśl 1991, s. 95.
  • [1.3] Michalewicz J., Żydowskie okręgi metrykalne i żydowskie gminy wyznaniowe w Galicji doby autonomicznej, Kraków 1995, s. 115.