Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Ludobójstwo

ludobójstwo, ang. genocide, termin utworzony 1944 przez polskiego prawnika R. Lemkina, określający masowe zabijanie lub eksterminację grup ludzkich, przyjęty w prawie międzynarodowym po II wojnie światowej. Po raz pierwszy l. zostało określone prawnie 1945 w akcie oskarżenia przeciwko głównie przestępcom wojennym III Rzeszy przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze jako „eksterminacja rasowych i narodowych grup ludności cywilnej pewnych okupowanych terenów w celu zniszczenia określonych ras oraz warstw, narodów i ludów, grup rasowych i religijnych, a w szczególności Żydów, Polaków, Cyganów i innych”. Zgromadzenie Ogólne ONZ w rezolucji z 11 XII 1946 stwierdziło, że l. jest zbrodnią w obliczu prawa międzynarodowego, sprzeczną z duchem i celami Narodów Zjednoczonych i potępioną przez cywilizowany świat.

9 XII 1948 Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwaliło jednomyślnie konwencję W sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, która weszła w życie 12 I 1951; jej stronami jest 127 państw (2002), Polska — od 1951. Według tej konwencji l. jest „jakikolwiek z następujących czynów dokonany w zamiarze zniszczenia w całości lub w części grup narodowych, etnicznych, rasowych lub religijnych jako takich: a) zabójstwo członków grupy, b) spowodowanie poważnego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia psychicznego członków grupy, c) rozmyślne stworzenie dla członków grupy warunków życia obliczonych na spowodowanie ich całkowitego lub częściowego zniszczenia fizycznego, d) stosowanie środków, które mają na celu wstrzymanie urodzin w obrębie grupy, e) przymusowe przekazywanie dzieci członków jednej grupy do innej grupy”. Konwencja uznaje l., popełnione zarówno w czasie wojny, jak i pokoju, za zbrodnię w obliczu prawa międzynarodowego. Karze podlega i l., i zmowa w celu jego popełnienia, bezpośrednie i publiczne podżeganie, usiłowanie i współudział. Oskarżeni mają być sądzeni przed sądami państwa, na którego terytorium czyn został popełniony, lub przez międzynarodowy trybunał karny powołany przez strony konwencji.

W myśl konwencji z 26 XI 1968 O niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości (przyjętej z inicjatywy Polski) l. zostało włączone do katalogu zbrodni, które nie ulegają przedawnieniu, nawet jeśli taki czyn nie stanowi naruszenia prawa wewnętrznego kraju, w którym został popełniony. L. włączone zostało również do projektu kodeksu zbrodni przeciwko pokojowi i bezpieczeństwu ludzkości, przyjętego 1996 przez Komisję Prawa Międzynarodowego ONZ.

Sprawcy l. podlegają jurysdykcji międzynarodowych trybunałów karnych, utworzonych na mocy decyzji Rady Bezpieczeństwa ONZ na podstawie rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych dla byłej Jugosławii 1993 oraz dla Rwandy 1994. Kompetencje jurysdykcyjne w stosunku do sprawców l. będzie również miał stały Międzynarodowy Trybunał Karny, który został utworzony na podstawie Statutu przyjętego w Rzymie 17 VII 1998. Statut, będący umową międzynarodową, określa dla swych celów l. w sposób analogiczny jak w konwencji z 1948. Odróżnia jednak wyraźnie l. od zbrodni przeciwko ludzkości, czego wcześniej, np. w trakcie trwania procesu norymberskiego, nie czyniono.

W Polsce termin „ludobójstwo” został po raz pierwszy użyty oficjalnie w procesie przeciwko zbrodniarzowi hitlerowskiemu A. Greiserowi VI 1946. Obowiązujący polski Kodeks karny z 1997 nie używa wprawdzie określenia l., ale przewiduje surowe kary dla osób dokonujących czynów analogicznych do tych, które określiła szczegółowo konwencja z 1948. W Kodeksie karnym jest powtórzone prawie dosłownie sformułowanie konwencji, roszerzono je jednak o działania przeciwko grupom politycznym lub grupom o określonym światopoglądzie.

J. Sawicki Ludobójstwo. Od projektu do konwencji 1933–1948, Kraków 1949.

R. Lemkin Axis Rule in Occupied Europe, Washington 1944;

N. Robinson The Genocide Convention, London 1960;

L. Kuper Genocide, Harmondsworth 1981.

Zdzisław Galicki

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.