Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Luźni ludzie

luźni ludzie, hultaje, ludzie swawolni, wagabundzi, wałęsy, włóczęgi - w późnym średniowieczu i czasach nowożytnych do schyłku XVIII w. kategoria ludności nieposiadająca majątku, stałego miejsca zamieszkania i stałego zajęcia, a w rezultacie niepozostająca w zależności osobistej i nieobciążona powinnościami na rzecz klasy feudalnej; także ta część ludności poddanej, która w poszukiwaniu zarobku czasowo opuszczała miejsce stałego zamieszkania. Na grupę ludzi luźnych składali się głównie chłopi bardziej przedsiębiorczy, zbiegli, spustoszali (np. po powodzi lub pożarze) bądź uchodzący przed wyrokiem sądowym, niekiedy także zubożali mieszczanie, zwolnieni z wojska żołnierze, nawet szlachta. Do ludzi luźnych zaliczano wędrownych rzemieślników, wyrobników, kramarzy, zawodowych pielgrzymów, żebraków oraz element przestępczy. Środki do życia czerpali z dorywczych lub sezonowych prac na wsi i w miastach (z Polski zwłaszcza do Prus, na Pomorze i Śląsk), nierzadko dokonywali kradzieży. Ludzie luźni spotykali się z wrogością warstw ustabilizowanych i relatywnie zamożniejszych, ich sposób życia bowiem, wyznawane normy i hierarchie wartości oraz mentalność zasadniczo różniły się od wzorców ogólnie przyjętych i akceptowanych przez środowiska ludzi godnych, wywołując wśród nich poczucie zagrożenia ustalonego ładu społecznego i bezpieczeństwa publicznego; było ono powiększane dość częstymi powiązaniami części ludzi luźnych ze środowiskami przestępczymi. Liczebność ludzi luźnych nie jest możliwa do oszacowania — wzrastała w okresach wojen i klęsk elementarnych, szczególnie zaś w II poł. XVIII w.; ich liczba, zwłaszcza w krajach zachodniej Europy, musiała być jednak znaczna, skoro XVI–XVIII w., np. w Anglii i Hiszpanii, włóczęgostwo budziło powszechny strach swoimi rozmiarami, a współcześni widzieli w nim źródło wszelkiego zła i symbol przestępczości. Władze wszędzie dążyły do zlikwidowania tej kategorii ludności. W krajach zachodniej Europy włóczęgostwo było zagrożone nadzwyczaj surowymi karami, a w wypadku kolejnej recydywy — zesłaniem na dożywotnie galery, a nawet karą śmierci (np. Hiszpania, Anglia). W Polsce ustawodawstwo wymierzone przeciwko ludziom luźnym pojawiło się w 1496 i nasiliło szczególnie od pocz. XVII w., zakazując ludziom luźnym przebywania w miastach oraz udzielania im schronienia, zezwalając na ich zatrzymywanie i zmuszanie do pracy (dom pracy przymusowej), zmierzało do włączenia ludzi luźnych w system gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej i obciążenia stałymi powinnościami. Ustawy sejmowe i zarządzenia lokalne przeciwko ludziom luźnym nie były jednak skuteczne, głównie z powodu stałego zapotrzebowania na wsi (zwłaszcza folwarków) na sezonową siłę najemną, której oni właśnie dostarczali. W XVIII w. starano się zatrudniać ludzi luźnych w manufakturach, co — wobec niskich zarobków i ostrych rygorów — przyjmowali z niechęcią. W XVIII–XIX w. ludzie luźni odegrali istotną rolę w kształtowaniu się rynku pracy, wchodząc w skład biedoty wiejskiej i robotników fabrycznych.

S. Grodziski, Ludzie luźni. Studium z historii państwa i prawa polskiego, Kraków 1961.

M. Frančić, Ludzie luźni w osiemnastowiecznym Krakowie, Wrocław 1967.

B. Baranowski, Ludzie gościńca w XVII–XVIII w., Łódź 1986.

B. Geremek, Świat „opery żebraczej”, Warszawa 1989.

M. Kamler, Świat przestępczy w Polsce XVI i XVII stulecia, Warszawa 1991.

Marcin Kamler

 

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.