Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Rusyfikacja na ziemiach polskich w XIX w.

polityka rządu ros. prowadzona w okresie zaborów w celu wpojenia ros. kultury oraz świadomości nar. ludności zamieszkującej ziemie zajęte w wyniku rozbiorów Polski; panował pogląd, że dialekty języków białorus. i ukr. są regionalnymi odmianami języka ros., wyznawcy prawosławia oraz katolicyzmu obrządku gr. są Rosjanami, ludność pol., litew. i żyd. zaś powinna przyjąć język, kulturę i religię Rosjan. Po powstaniu listopadowym 1830–31 zlikwidowano sejm i armię pol.; zamknięto uniw.: w Warszawie i Wilnie, Liceum Krzemienieckie, TPN w Warszawie; wiele cennych zbiorów wywieziono do Petersburga; 1833 wprowadzono stan wojenny, co oznaczało podporządkowanie administracji cyw. ros. dowództwu wojsk.; wzniesiono Cytadelę warsz., w jej X Pawilonie utworzono więzienie polit.; namiestnikiem Królestwa Pol. został I. Paskiewicz; Rada Adm., formalnie utrzymana, stała się organem doradczym namiestnika, 1839 spod jej kompetencji wyłączono sprawy szkolne, powierzając je Ministerstwu Oświaty w Petersburgu; od 1841 także sądownictwo podlegało ministerstwu w Petersburgu; 1837 województwa przemianowano na gubernie; w latach 40. wprowadzono ros. system monetarny i ros. kodeks karny.

Rusyfikacja była realizowana szczególnie bezwzględnie po upadku powstania styczniowego 1863–64; zmierzała ona do całkowitej unifikacji ziem pol. z Imperium Ros.; 1866 zlikwidowano Sekretariat Stanu Królestwa Pol. w Petersburgu, 1867 — Radę Stanu, Radę Adm. i komisje rządowe; lokalne władze adm., skarbowe, pocztowe, szkolne, sądowe itp. zorganizowano na wzór ros. i podporządkowano odnośnym ministerstwom cesarstwa; urzędy były obsadzane Rosjanami; wprowadzono język ros. w urzędach i szkołach (1866–69 w gimnazjach, od 1885 w szkołach lud.); 1869 zamknięto Szkołę Gł., otwarto UW z ros. językiem wykładowym. Walka z językiem pol. osiągnęła apogeum, gdy urząd generała-gubernatora sprawował J. Hurko (1883–94), a kuratora szkolnego — A. Apuchtin (1879–97); obowiązywała cenzura. Zamiast nazwy Królestwo Pol. często posługiwano się terminem Kraj Przywiślański; osobom pol. pochodzenia zakazano nabywania majątków ziemskich w zach. guberniach cesarstwa. Wzmożono proces kasaty klasztorów, przekazując ich dobra duchowieństwu prawosławnemu. W 1867 hierarchię kośc. poddano zwierzchnictwu mianowanego przez cara Kolegium Rzymskokatol. w Petersburgu, izolując w ten sposób duchowieństwo katol. od Rzymu; 1875 zlikwidowano też Kościół unicki (od 1839 zniesiony już w cesarstwie); prawa wyznania panującego uzyskało prawosławie. Polityka rusyfikacyjna była stosowana wobec wszystkich mieszkańców, niezależnie od narodowości (m.in. 1865 zakaz wszelkich druków i publikacji w języku litew., jak również białorus. posługującym się czcionką łac.; 1874 rozciągnięto ten zakaz na druki ukr.).

Po okresie wzmożonego nacisku rusyfikacyjnego 1885–1905, w wyniku rewolucji 1905–07 wprowadzono pewne swobody w zakresie życia nar. (m.in.: pryw. szkolnictwo z językiem pol., przedstawicielstwo w ros. Dumie Państw., zgoda na tworzenie pol. stowarzyszeń nauk. i kult., zelżała cenzura, zalegalizowano ruch związkowy, większe swobody rel.).

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.