Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Wehrmacht

Wehrmacht – nazwa sił zbrojnych III Rzeszy (bez Waffen SS); wprowadzona, w miejsce Reichswehry, na mocy ustawy z 16 III 1935 o powszechnym obowiązku służby wojsk. (stanowiącej pogwałcenie postanowień traktatu wersalskiego). Jedna z najbardziej nowoczesnych armii świata, W. obejmował wojska lądowe (Heer), marynarkę wojenną (Kriegsmarine) i lotnictwo (Luftwaffe), mające własne nacz. dowództwa i sztaby generalne; najwyższym zwierzchnikiem W. był A. Hitler (jako głowa państwa), któremu podlegało Ministerstwo Wojny, 1938 przekształcone w Nacz. Dowództwo Wehrmachtu (Oberkommando der Wehrmacht, OKW) i pełniące funkcję sztabu generalnego całości sił zbrojnych. Naczelni dowódcy W. — W. von Blomberg (1935–38), Hitler (1938–45), K. Dönitz (IV–V 1945); wojsk lądowych — W. von Fritsch (1935–38), W. von Brauchitsch (1938–41), Hitler (1941–45); marynarki wojennej — E. Raeder (1935–43), Dönitz (1943–45); lotnictwa — H. Göring (1935–45), R. von Greim (IV–V 1945); szef OKW — W. Keitel.

Plany agresji III Rzeszy zostały przygotowane przez OKW i sztaby generalne poszczególnych rodzajów sił zbrojnych. Wydatki budżetu Rzeszy na zbrojenia zwiększyły się z 1,9 mld marek (24%) 1933/34 do 18,4 mld (58%) 1938/39. Przytłaczająca większość zawodowych wojskowych popierała reżim narodowosocjalist., a dowódcy W. pogodzili się z ideologizacją wojny, prowadzonej w celu zdobycia „przestrzeni życiowej” dla Niemców (Lebensraum) oraz współpracowali z SS. Napaść na Polskę 1 IX 1939 zapoczątkowała II wojnę świat.; realizowano koncepcję wojny totalnej, zakładającej wyniszczenie wszystkich żywotnych sił przeciwnika. Za zgodą i pod osłoną W. działały Einsatzgruppen, bombardowano otwarte miasta, zatapiano statki pasażerskie i handl., jeńców wojennych zmuszano do pracy w przemyśle zbrojeniowym. Skrupulatnie wykonywano zbrodnicze rozkazy i rozporządzenia OKW, np. z 6 VI 1941 o mordowaniu wziętych do niewoli oficerów polit. (Kommissarbefehl), z 16 IX 1941 o stosowaniu środków odwetowych i z 7 XII 1941 „Noc i mgła”.

W. osłaniał ludobójcze działania hitlerowskiego aparatu terroru na terenach okupowanych, zwłaszcza w odniesieniu do Żydów i Słowian; dla W. przeprowadzano eksperymenty med. na więźniach obozów koncentracyjnych; do nielicznych wyjątków należały przypadki, gdy poszczególni żołnierze i oficerowie odmawiali wykonania zbrodniczych rozkazów lub udzielali pomocy prześladowanym; w miarę trwania wojny w W. narastały zjawiska rabowania mienia dla własnej korzyści, a także korupcji. Pod koniec wojny W. stosował praktykę spalonej ziemi, a wycofując się, popełniał zbrodnie na ludności cywilnej, w tym także niem. (m.in. podczas nieuzasadnionych wysiedleń).

W 1935 W. liczył 10 dywizji, 1938–39 — 51, 1941 — 180; 1939 Luftwaffe posiadała ok. 3 tys. samolotów, z których ok. 1600 uczestniczyło w napaści na Polskę (1944 — ok. 5 tys.); ogólny tonaż Kriegsmarine wynosił ok. 250 tys. BRT (w tym 57 okrętów podwodnych, 1944 — 244); 1939 liczba żołnierzy i oficerów wynosiła ok. 3,2 mln, w lecie 1943 — ponad 11 mln, na pocz. 1945 — ok. 8 mln; ogółem do W. wcielono ok. 17 mln żołnierzy, poległo ok. 4,8 mln. Po sukcesach militarnych w początkowym okresie II wojny świat., począwszy od przegranej pod Al- Alamajn i od bitwy stalingradzkiej, W. na ogół ponosił klęski, wiara w Hitlera jednak pozostała u większości jego żołnierzy niezachwiana do końca; nieudany zamach na życie führera 20 VII 1944 był czynem wyjątkowym, potępionym przez niem. społeczeństwo.

W. został rozwiązany po bezwarunkowej kapitulacji 8 V 1945, zgodnie z postanowieniami konferencji poczdamskiej o demilitaryzacji Niemiec. W dniach klęski samobójstwo popełniło 64 generałów wojsk lądowych, 16 — Luftwaffe i 11 admirałów. Zbrodnie W. były przedmiotem procesów norymberskich; Międzynar. Trybunał Wojsk. w Norymberdze skazał Göringa, Keitla i A. Jodla (szefa Sztabu Dowodzenia w OKW) na karę śmierci, Dönitza i Raedera na kary więzienia; na podstawie wyroków sądów państw koalicji antyhitlerowskiej stracono 2 feldmarszałków, 32 generałów wojsk lądowych i 16 generałów Luftwaffe.

W powojennej historiografii i publicystyce niem. oficerów i żołnierzy W. otaczano legendą rycerskości i uczciwości, ignorując fakty ich zbrodniczej działalności. Zobacz też SS (tab. Rangi w SS i SA).

Bibliografia

  • Datner Sz., 55 dni Wehrmachtu w Polsce (1 IX– 25 X 1939), Warszawa 1967;
  • Zbrodnie Wehrmahtu. Zbiór dokumentów, red. Sz. Datner, Warszawa 1974;
  • Kozaczuk W., Wehrmacht 1933–1939, Warszawa 1978;
  • Masson P., Historia Wehrmachtu 1939–45, Warszawa 1995.
  • Messerschmidt M., Die Wehrmacht im NS-Staat, Hamburg 1969;
  • Absolon R. Die Wehrmacht im Dritten Reich, Bd. 1–6, Boppard am Rhein 1969–95;
  • Die Wehrmacht Berichte 1939–1945, Bd. 1–3, München 1985;
  • Klee E., W. Dressen „Got mit uns”. Der deutsche Vernichtungskrieg im Osten 1939–45, Frankfurt am Main 1989.

Stanisław Kania

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.