Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Wschodnie formacje Wehrmachtu

wschodnie formacje Wehrmachtu, niem. Osttruppen  formacje wojsk. tworzone na terytoriach ZSRR okupowanych przez Niemców spośród miejscowej ludności i byłych żołnierzy Armii Czerwonej; Jako pierwsza powstała jednostka kozacka majora I. Kononowa (przeszedł z oddziałem na stronę Niemców) jesienią 1941; po zajęciu przez Niemców Krymu, Donu i Kubania tworzono pod komendą niem. formacje ochotnicze (pluton, kompania) Tatarów i Kozaków, które zostały użyte na froncie (Don, Tamań); na Kaukazie w.f.W. były mobilizowane w środowiskach antybolszewickich tamtejszych narodów; w republikach bałtyckich i na Ukrainie tworzono formacje nar. podległe Wehrmachtowi oraz jednostki policyjne podległe SS (1943 Estończycy i Łotysze, 1944 Litwini). W końcu 1942 wszystkie w.f.W. podporządkowano Generałowi Formacji Wschodnich w Dowództwie Wojsk Lądowych (OKH); wprowadzono jednolite umundurowanie feldgrau ze znakami nar. na naszywkach, w formacjach kozackich — kubanki jako nakrycie głowy. W celach propagandowych Niemcy określali w.f.W. mianem ROA (Russkaja oswoboditielnaja armija); tworzone spośród jeńców sowieckich od 1941 jako służba pomocnicza w jednostkach frontowych Wehrmachtu i Waffen SS oraz na zapleczu (ochrona obiektów, transport, saperzy, kierowcy itp.). Poza ROA jednak powstały także inne ochotnicze oddziały policyjne do zwalczania sowieckiej partyzantki (Białoruś, Smoleńszczyzna, lasy briańskie), niektóre w strukturze SS, jak Dywizja SS Galicja, brygada SS RONA (Russkaja oswoboditielnaja narodnaja armija, Rosyjska Armia Wyzwoleńcza) B. Kamińskiego. Sztab OKH opowiadał się za wykorzystaniem ludności ZSRR do walki z bolszewizmem, inspirował Ros. Ruch Wyzwoleńczy (Russkoje oswoboditielnoje dwiżenije, ROD, Własowa ruch), wśród ludności pod okupacją popierał koncepcję stworzenia armii ros. pod komendą gen. A. Własowa; natomiast A. Hitler i Nacz. Dowództwo Wehrmachtu (OKW) byli przeciwni wykorzystaniu w.f.W. do walki z Armią Czerwoną. Stosunek emigracji ros. do w.f.W. był negatywny, poza Związkiem Ludzi Pracy (Naroda trudiaszczegosia sojuz, NTS); na czele Kozaków stanęli weterani wojny domowej w Rosji, gen. P. Krasnow i A. Szkuro. Władze ZSRR zareagowały na tworzenie w.f.W. zmianą sposobu wykonania kary śmierci za zdradę z rozstrzelania na powieszenie (1943), deportacją 1944 kilku narodowości kaukaskich (Czeczeni, Ingusze, Karaczajowie, Bałkarowie), Kałmuków i Tatarów krymskich, likwidacją ich autonomii, co było równoznaczne z zastosowaniem zbiorowej odpowiedzialności.

Latem 1943 na mocy decyzji Hitlera w.f.W. zostały wycofane z terytoriów okupowanych ZSRR; były one użyte: ROA we Francji do ochrony umocnień Wału Atlantyckiego, we Włoszech na froncie, ochotnicze RONA do walki w Warszawie z powstańcami (VIII 1944); Kozacy i korpus emigrantów w Jugosławii do walki z partyzantami; Ukraińcy na froncie w Austrii. Po zamachu na Hitlera 20 VII 1944 patronat nad w.f.W. przejęła SS (H. Himmler); 14 XI 1944 w Pradze powstał Kom. Wyzwolenia Narodów Rosji (KONR), pod przewodnictwem Własowa; Niemcy nie zgodzili się na rekrutację ostarbeiterów do ROD; poza ROD pozostały etniczne w.f.W. (Kozacy, Ukr. Armia Wyzwoleńcza, Legion Azerbejdżański i in.). Brani w niewolę przez Armię Czerwoną żołnierze w.f.W. byli traktowani jako zdrajcy, zabijani najczęściej na miejscu; armie sojusznicze organizowały ich repatriację i po jałtańskiej konferencji wydawały NKWD jako zdrajców; innych obywateli ZSRR Brytyjczycy „repatriowali" przymusowo; podobnie inne państwa, także neutralne (Szwecja). W 1946 w ZSRR odbyły się 2 procesy: Własowa i współpracowników oraz przywódców stanu kozackiego, m.in. Krasnowa, wszyscy zostali straceni.

Aleksander Achmatowicz

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.