Cmentarz żydowski w Przytyku zlokalizowany jest na skraju lasu, po lewej stronie drogi do Radomia, na prawym brzegu rzeki Radomki. Dokładna data powstania nekropolii nie jest znana. Przypuszcza się, że założono go w drugiej poł. XVII wieku[1.1]. Jednak wzmianki źródłowe potwierdzające istnienie cmentarza w Przytyku pochodzą dopiero z 1843 roku.

Przez wiele lat było to miejsce pochówku także dla zmarłych wyznania mojżeszowego z innych miejscowości, w tym także Radomia.

W czasie II wojny światowej cmentarz został zniszczony. Do dziś na jego terenie zachowało się ok. 30 nagrobków oraz kilkadziesiąt fragmentów i podstaw połamanych nagrobków. Niestety nie przetrwały do naszych czasów nagrobki ofiar pogromu z 1936 r. – małżeństwa Chai i Joska Minkowskich.

Według nieżyjącego już badacza judaików Adama Penkalli, ze względu na sposób wykonania - kroje czcionek, płaskorzeźbienia w zwieńczeniach – przytyckie macewy zaliczyć można do „wybitnych osiągnięć żydowskiej sztuki sepulkralnej”. Nieznane są nazwiska artystów-rzemieślników, którzy wykuwali nagrobki. Jedyna zachowana sygnatura kamieniarza wskazuje na A. Wajsberga Dadima Finklę. Do dzisiejszych czasów zachował się wyjątkowy nagrobek dwóch rabinów (ojca i syna) złożony z dwóch macew. Macewy te „od pozostałych różnią się skromniejszym zdobnictwem i mniej elokwentną treścią inskrypcji”[1.2].

Na cmentarzu nie zachowało się stare ogrodzenie, określone przez przedwojennego urzędnika jako „murowane z cegieł oparkanienie”. Nie zachowała się wybudowana w 1882 r. symboliczna brama wejściowa[1.3]. Obecnie cmentarz ogrodzony jest metalowym płotem - (niestety tylko od strony zachodniej i północnej) z furtką od strony zachodniej (od strony drogi Przytyk-Radom). Z pozostałych stron dostęp jest otwarty, a cmentarz łączy się z lasem.

Spis zachowanych nagrobków można znaleźć w zakładce Pamięć w Kamieniu.

Print
Fußnoten
  • [1.1] Penkalla A., Cmentarz żydowski w Przytyku, „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego” 1984, nr 1-2, s. 176.
  • [1.2] Penkalla A., Cmentarz żydowski w Przytyku, „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”1984, nr 1-2, s. 182.
  • [1.3] Burchard P., Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce, Warszawa 1990, s. 152.