Nie wiemy, kiedy dokładnie zaczął funkcjonować sopocki cmentarz żydowski. Badacze przyjmują, że powstał on w 1913 r. przy Große Katzerstraße (ob. ul. Malczewskiego), mniej więcej w tym samym czasie co gmina żydowska. Wcześniej miejscowi Żydzi grzebali swoich zmarłych na cmentarzu w Bolszewie koło Wejherowa[1.1].  

Pierwsza wzmianka o sopockiej nekropolii żydowskiej pojawiła się w źródłach kartograficznych w 1922 roku. Cmentarz żydowski jest częścią kompleksu cmentarzy sopockich usytuowanego na zboczu wzgórza Lisiego. Sąsiaduje z cmentarzem katolickim oraz rozległym cmentarzem komunalnym (dawniej ewangelickim). 

Teren cmentarza obejmuje ok. 0,5 ha, był on ogrodzony a na osi środkowej umieszczono charakterystyczną trójprzęsłową, murowaną bramę. Na środkowym przęśle umieszczona została inskrypcja w jęz. hebrajskim: „Oto Brama do Boga”. Odchodząca od bramy aleja dzieli cmentarz na dwie kwatery. 

Cmentarz był czynny do końca 1938 r., ale oficjalnie zamknięto go w 1948 r[1.2]. W czasie II wojny światowej rozpoczął się proces niszczenia nekropolii, która postępowała w latach powojennych. Zniszczeniu uległo ogrodzenie, elementy dekoracyjne, płyty nagrobne. 

W 1983 r. cmentarz został wpisany do rejestru zabytków pod nr 894. Wówczas rozpoczęto prace porządkowe. Odnowiono ogrodzenie od strony ul. Malczewskiego oraz bramę. Rewaloryzacja cmentarza przebiegała do końca lat 80. XX w. dzięki wsparciu miasta Sopotu oraz Fundacji Rodziny Nissenbaumów. W czasie prac na cmentarzu odsłonięto około 100 macew oraz fundamenty ohelu. Po zbadaniu okazało się, że są tam nagrobki znanych rodzin gdańskich: Dancingerów, Fridmanów, Biełousów. Na zachowanych płytach nagrobnych odnaleźć można napisy w jęz. polskim i niemieckim, a także dwujęzyczne: polsko-hebrajskie, hebrajsko-niemieckie i niemiecko-rosyjskie. Ze znalezionych na terenie cmentarza fragmentów nagrobków zbudowano na końcu głównej alei lapidarium. Prace na cmentarzu dofinansował też miejscowy Konserwator Zabytków.

Cmentarz został udostępniony do zwiedzania 13 maja 1990 roku.

 

Print
Fußnoten
  • [1.1] Mielewczyk E., Problematyka artystyczna i konserwatorska cmentarzy żydowskich w Gdańsku, Wrzeszczu i Sopocie, „Teki Gdańskie” 2002, t. 4, s. 150.
  • [1.2] Domańska H., Byli zapomniani w mieście, Warszawa 2001, s. 17.