Pierwsze informacje o Brzostku pojawiły się w dokumencie kardynała Idziego z lat 1123-1125, wówczas była to wieś opactwa tynieckiego. Rozwoju wsi sprzyjało korzystne położenie przy szlaku handlowym na Węgry.

Lokacja miasta nastąpiła 18 VI 1367 r., opat tyniecki nadał wójtowi Jakubowi wieś klasztorną Brzostek i pozwolił założyć tam miasto na prawie magdeburskim[1.1]. Nadanie praw miejskich było przełomowym wydarzeniem, stanowiącym podstawę dalszego rozwoju. W mieście rozwijał się handel i rzemiosło. W  1471 r. Kazimierz Jagiellończyk pozwolił mieszczanom na organizowanie dwóch jarmarków w ciągu roku[1.2].

Do tragicznych wydarzeń doszło w 1474 r. kiedy to Brzostek został całkowicie spalony przez wojska węgierskie. W następstwie tego mieszkańcy zostali zwolnieniu przez króla z płacenia czynszów na osiem lat.

Brzostek podniósł się szybko po najeździe Węgrów. Dowodem na to jest fakt, że w 1479 r. dobrze rozwijało się w mieście rzemiosło, odnotowano tu zakłady szewskie, rzeźnicze, sukiennicze, piekarskie, tkackie, garncarskie i ślusarskie.

W 1522 r. na Brzostek spadła kolejna klęska, pożar zniszczył całe miasto. Ponownie król przyszedł z pomocą mieszkańcom zwalniając ich z podatków na dziesięć lat. Ponownie mieszkańcy miasta pokazali swoją prężność, czternaście lat po pożarze w Brzostku było aż 86 domów. Rejestr poborowy wymienia w tym czasie 10 jatek szewskich, 10 piekarni, 7 rzeźni, 2 młyny i 2 łaźnie.

Kolejne dane mówiące o dobrym funkcjonowaniu miasta pochodzą z rejestru z 1581 r. Wymienia on w Brzostku 46 mistrzów prowadzących  samodzielne warsztaty, reprezentujących 11 branż rzemieślniczych. Pod względem rozwoju rzemiosła Brzostek klasował się na 4 miejscu wśród 16 miast rozległego powiatu pilzneńskiego.

Rzemieślnicy brzosteccy posiadali swoje cechy. Do najstarszych należał cech szewski, krawcy zorganizowali się w 1516 r., a sukiennicy w 1539 r. Cechy spełniały ważną rolę w mieście. Ich przedstawiciele mieli głos doradczy w czasie posiedzeń rady miasta.

Wiek XVI był najpomyślniejszym okresem w dziejach miasta. Kwitł handel, rozwijało się rzemiosło i kultura. Istniała szkoła parafialna, a 16 młodych mieszkańców Brzostka wyjechało pobierać nauki na Uniwersytecie Krakowskim.

Kolejny wiek przyniósł niekorzystne zmiany. W mieście dochodziło do rabunków ze strony wojska. Zmniejszała się liczba rzemieślników, w 1629 r. było och 37. Taki stan powodował powolny upadek miasta, do którego ostatecznie doszło w II połowie XVII w. W 1655 r. Brzostek został ograbiony i zniszczony przez wojska szwedzkie, dwa lata później żołnierze księcia Siedmiogrodu Jerzego II Rakoczego ograbili i spalili doszczętnie miasto.

Po tych wydarzeniach Brzostek nie podniósł się z upadku, przełom XVII i XVIII w. to kolejne przemarsze wojsk rosyjskich i szwedzkich. Dopiero po 1713 r., kiedy to August II Sas zezwolił mieszczanom na organizowanie targów w niedziele i czterech jarmarków w ciągu roku, można było zaobserwować pewne symptomy ożywienia gospodarczego.

Widoczna poprawa sytuacji ekonomicznej Brzostka nastąpiło po rozbiorach. W 1772 r. miasto znalazło się w granicach zaboru austriackiego. Polityka Habsburgów była Brzostkowi przychylna. Mimo niewielkiej liczby mieszkańców około 600 osób, został zaliczony do kategorii miast. Od 1796 r. organizowano 12 jarmarków.

W 1809 r. Brzostek został odebrany opactwu tynieckiemu i przyłączony do dóbr funduszu religijnego. Powoli wzrastała liczba ludności w 1810 r. Brzostek liczył 613 mieszkańców, w 1816 przybyli do miasta pierwsi Żydzi, którzy nie mieli się prawa wcześniej tu osiedlać.

W 1846 r. okolice Brzostka objęła krwawa rabacja chłopska, na czele której stał chłop z pobliskiej Smarżowej, Jakub Szela.

W II połowie XIX w. wzrosło znaczenie miasta, które w latach 1854-1866 było siedzibą urzędu powiatowego. Mieszkańcy Brzostka wzięli udział w powstaniu styczniowym (1863), utworzono organizację narodową na czele której stanął Januszkiewicz.

W 1888 r. w mieście wybuch pożar, niszcząc zabudowę wokół rynku. W następstwie tego zbudowano Ochotniczą Straż Pożarną.

Podczas I wojny światowej, w maju 1915 r. w okolicy Brzostka rozegrała się bitwa pomiędzy wojskami austriackimi a rosyjskimi. W wyniku działań wojennych zniszczony został ratusz i kilka domów.

W okresie międzywojennych istniały cztery cechy: wielki, szewski, garncarski i ceglarski. W 1934 r. w wyniku zmian podziału administracyjnego, Brzostek stał się gminą jednostkową wiejską o charakterze miejskim. W ten sposób mieszkańcy płacili niższe podatki, ale zachowali odrębność samorządową i prawa do używania historycznej nazwy miasta.

Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 r. Brzostek zajęły wojska niemieckie. Szczególnie tragicznie skończyły się losy żydowskich mieszkańców. Zgromadzono ich w getcie, utworzonym w Brzostku. 12 VII 1942 r. Niemcy wywieźli ich i rozstrzelali  w lesie w Krajowicach za Kołaczycami.

Ludność Brzostka nie była obojętna w stosunku do działań wojennych, już jesienią 1939 r. powstały tu grupy konspiracyjne Służby Zwycięstwu Polski. Działania wojenne jesienią 1944 r. i początkiem 1945 r. przyniosły miasteczku poważne zniszczenia (ok 60 % domów), a także drastycznie spadła liczba ludności (1939 r. 1429 mieszkańców, 1945 r. 915 mieszkańców.

Po wojnie Brzostek ostatecznie stracił prawa miejskie. Ten proces trwał od 1933 r. do 1954 r., kiedy to doszło do likwidacji gminy jednostkowej. Brzostek utracił wtedy odrębność samorządową i prawo do używania historycznej nazwy – miasto[1.3].

 

Bibliografia:

  • Stanaszek B., Brzostek i okolice, Brzostek 1993
  • Stanaszek B., Brzostek 640-lecie lokacji miasta (1367-2007). Tradycje. Perspektywy rozwoju, Brzostek 2007
  • Stanaszek B., Z dziejów Brzostku, wydarzenia i ludzie, Brzostek 2008
Print
Fußnoten
  • [1.1]     Bogdan Stanaszek, Z dziejów Brzostku, wydarzenia i ludzie, Brzostek 2008, s. 15.
  • [1.2]     Bogdan Stanaszek, Brzostek i okolice, Brzostek 1993,  s. 42.
  • [1.3]   Bogdan Stanaszek, Brzostek 640-lecie lokacji miasta (1367-2007). Tradycje. Perspektywy rozwoju, Brzostek 2007, s. 69.