Historia Chorzowa sięga połowy XIII w., choć niektóre źródła wskazują na fakt, że osada o nazwie Zversov miejscu obecnego Chorzowa Starego istniała już w XII w. (pierwsza potwierdzona wzmianka o wsi pochodzi z 1136 roku). Wieś lokowano w 1257 r. na mocy aktu lokacji wystawionego przez księcia Władysława opolskiego. Dokument zezwalał Zakonowi Bożogrobowców miechowickich na lokację wsi o nazwie Chareu na prawie niemieckim. Bożogrobcy wybudowali kaplicę i szpital. Miejscowość była usytuowana w pobliżu ważnego w tamtych czasach szlaku handlowego, który prowadził z Wrocławia przez Bytom do Krakowa[1.1].

Od 1327 r. Chorzów znajdował się pod panowaniem Czech i dzielił losy polityczne Śląska. Na przełomie XV i XVI w. wybudowano pierwszy kościół murowany pod wezwaniem św. Marii Magdaleny. Wezwanie kościoła jest ściśle związane z kultem Grobu Bożego. Od 1526 r. wieś wchodziła w skład Monarchii Habsburgów. Od XVI w.  na terenach wsi rozpoczęto wydobycie rud srebra, ołowiu i żelaza. Wielki przełom nastąpił w 1787 roku. Wtedy Ludwik Bojarski, miejscowy proboszcz, odkrył pokłady węgla kamiennego. Powstała kopalnia Księżna Jadwiga (niem. Fürstine Hedwige), która należała do tutejszej parafii. W 1778 r. odkryto złoża węgla w Chorzowie, a następnie rozwinięto ośrodek metalurgii. Od 1742 r. większość Śląska znalazła się pod panowaniem Królestwa Pruskiego (za wyjątkiem Śląska Cieszyńskiego i Księstwa Opawskiego). W 1799 r. z inicjatywy hrabiego Friedricha Wilhelma von Redena na zachód od wsi zaczęła powstawać nowa osada wokół Königshütte (Huty Królewskiej, późniejszej Huty Kościuszko). W 1810 r. na mocy rozkazu króla Fryderyka Wilhelma III majątek klasztorny stał się własnością państwa pruskiego. Na początku XIX w. powstała pierwsza kolonia robotnicza przy dzisiejszej ulicy Teodora Kalidego. W latach 1826–1830 w okolicach obecnej ul. Wolności wybudowano z inicjatywy przedsiębiorcy Erdmanna Sarganka pierwszą prywatną kolonią o nazwie Erdmanswille. Czynnikiem rozpraszającym w formowaniu się przyszłego układu urbanistycznego miasta była kopalnia węgla Król (niem. König), założona jeszcze w 1791 r. – późniejsza kopalnia Prezydent (zlikwidowana w 1993 roku). Wprawdzie jeden z pierwszych szybów uruchomiono w dzisiejszym centrum miasta, ale z biegiem czasu wydobycie wymagało zakładania odległych od siebie szybów wydobywczych, przy których powstawały kolejne osiedla górnicze[1.2].

W dniu 17.07.1868 r. Królewska Huta otrzymała prawa miejskie. Decyzję o nadaniu praw miejskich podjęto na mocy aktu erekcyjnego króla pruskiego Wilhelma I. Dzięki niemu połączono kolonie robotnicze i kilka gmin wiejskich w gminę miejską o nazwie Miasto Królewska Huta (niem. Stadt Königshutte). Miasto liczyło wówczas około 14 tysięcy mieszkańców. Ich liczba szybko rosła i w 1905 r. osiągnęła 66 tysięcy. Na początku XX w. miasto miało najwyższą gęstość zaludnienia na Górnym Śląsku (w 1914 r. na 1 hektar zabudowy przypadało około 366 osób). W 1894 r. wybrukowanymi ulicami Chorzowa zaczęły kursować tramwaje. W 1898 r. uruchomiono elektrownię, która później w okresie międzywojennym była największą w Polsce (100 MW). Na przełomie XIX i XX w., w okresie największej świetności miasta, wybudowano szereg budynków użyteczności publicznej: m.in. neogotycki budynek poczty (1892), Hotel Graf Reden (1901 r. – obecnie Teatru Rozrywki) i Halę Targową (1905). W tym czasie powstały też liczne kamienice mieszczańskie, z których najbardziej reprezentacyjne wybudowano na najbogatszej ulicy miasta, obecnej ul. Wolności[1.3].

Po I wojnie światowej i okresie powstań śląskich w 1922 r. obszar dzisiejszego Chorzowa wszedł w skład odrodzonej Polski. W wielu miastach Górnego Śląska, które znalazły się w polskich granicach zorganizowano uroczystości wkroczenia polskich wojsk. Königshütte została oficjalnie przemianowana na Królewską Hutą i stało się częścią województwa śląskiego. Okres międzywojenny nie był najlepszym czasem dla rozwoju chorzowskiego przemysłu. Głównym powodem tego stanu rzeczy były złe stosunki handlowe z Niemcami (wojna celna), a także niekorzystne zmiany własnościowe w zakładach przemysłowych. W tych latach rozwijała się w zasadzie tylko Państwowa Fabryka Związków Azotowych (w 1933 r. połączona z zakładami w Mościcach). W latach dwudziestych wybudowano gmach Komunalnej Kasy Oszczędnościowej, Domu Ludowego, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Powstały dwa stadiony: Amatorskiego Klubu Sportowego i stadion Ruchu Chorzów. W 1934 r. wieś Chorzów połączono z Królewską Hutą. Miastu nadano historyczną nazwę Chorzów. W 1937 r. dołączono do miasta Nowe Hajduki (rejon południowej części ul. Wolności)[1.4]. W dniu 01.04.1939 r. częścią Chorzowa na mocy decyzji Sejmu Śląskiego stały się Wielkie Hajduki (obecnie Chorzów Batory).

W dniu 03.09.1939 r. niemieckie wojska bez walki wkroczyły do miasta. Chorzów został włączony do III Rzeszy. Hitlerowscy okupanci zarządzili urzędowe zmiany imion i nazwisk na niemieckie, nastąpiły represje wobec Ślązaków i Polaków odmawiających wpisu na Volkslistę. Część mieszkańców Chorzowa została wcielona do niemieckiej armii. Niemcy dokonywali prześladowań ludności żydowskiej, która była wywożona do gett i obozów. Spalono, a następnie rozebrano synagogę. W styczniu 1945 r. Chorzów zajęły wojska sowieckie. Następnie miasto powróciło do Polski[1.5]. Po wojnie następował regularny odpływ ludności autochtonicznej uznanej za władze komunistyczne za Niemców. 

Print
Fußnoten
  • [1.1] Szerzej: Chorzów. Zarys rozwoju miasta, red. J. Kantyka, Katowice 1977.
  • [1.2] Szerzej: J. Drabina, Historia Chorzowa od średniowiecza do 1868 roku, Chorzów, 1998.
  • [1.3] Szerzej: A. Stasiak, Miasto Królewska Huta. Zarys rozwoju społeczno-gospodarczego i przestrzennego w latach 18691914, Warszawa 1962.
  • [1.4] Szerzej: M. Gałuszka, J. Kurek, Powstanie „wielkiego” Chorzowa, Chorzów 2004.
  • [1.5] Szerzej: J. Drabina, Historia Chorzowa od 1868 do 1945 roku, Chorzów,1999.