Gmina żydowska w Proszowicach zawiązała się prawdopodobnie w II połowie XIX w., po zniesieniu po powstaniu styczniowym ograniczeń w zamieszkiwaniu ludności żydowskiej.

W okresie międzywojennym gmina obejmowała Proszowice, a także Klimontów, Kowale, Wierzbno, Koniuszą, Luborzycę. Ogółem mieszkało w niej 1,4 tys. Żydów. Dysponowała niewielką bóżnicą usytuowaną przy Rynku, murowaną mykwą (spłonęła w 1929 r.), cmentarzem, kilkoma placami oraz jatką[1.1].

Do 1924 r. rabinem Proszowic był Michał Zawadzki. Po jego rezygnacji stanowisko czasowo przejął Fiszel Symcha Goldkorn[1.2], który miał pełnić stanowisko do czasu przeprowadzenia wyborów. Decyzja ta doprowadziła do walki o posadę rabina między F. S. Goldkornem a Abą Wachsem. Poufna notatka starosty sugeruje, że część członków gminy w ten sposób próbowała nie dopuścić do zatwierdzenia budżetu[1.3].

Niesnaski były stałą cechą życia gminy, w której toczyła się wewnętrzna walka religijno-polityczna pomiędzy członkami Mizrachi a Agudą. Po śmierci Goldkorna w kwietniu 1927 r., funkcję rabina czasowo objął Henoch Szajnfrucht z Miechowa. Nie złagodziło to konfliktów, w związku z czym obsadzono na stanowisku rabina Menachema (Nuchyma) Horowicza (Horowitza), syna rabina Tuwii Horowitza z Sędziszowa. Miał on poparcie nie tylko ortodoksyjnej Agudy, ale także proszowickiego oddziału Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem.

W 1931 r. Ministerstwo wyraziło zgodę, aby stanowisko rabina objął Szymon Alter Frankel, syn rabina Symchy Frankla-Teomima ze Skawiny; tenże zrezygnował z funkcji w 1936 roku. Wtedy po raz kolejny rozpisano wybory, w których zwyciężył były rabin Horowicz. W latach 20. i 30. XX w. członkami Zarządu Gminy Żydowskiej byli m. in.: Berek Frydman (przewodniczący), Eliasz Frydman (od 1931), Mordka Klajer (od 1931), Chasim Roch, Aron Wajnrot.

Według kalkulacji starostwa w 1933 r. przy liczbie 1439 Żydów zakładano budżet w wysokości 25 194,12 zł, w tym ze składek 12 170 zł, z uboju rytualnego 10 tys. zł oraz innych źródeł 3024,12 zł. W przypadku składek założono, że zostaną uregulowane wszystkie zaległości z poprzednich lat[1.4].

W 1937 r. gmina żydowska obejmowała 1428 wiernych, do płacenia składek zobowiązano 191 rodzin. Majątek ruchomy oceniano na 1200 zł, nieruchomy na 13 tys. zł, zadłużenie ogólne gminy wynosiło 10 844,69 zł. W zarządzie zasiadali przedstawiciele ortodoksów, syjonistów, członków Mizrachi oraz bezpartyjni.

Gmina żydowska w Proszowicach przestała istnieć podczas okupacji niemieckiej w czasie drugiej wojny światowej, czyli w okresie Zagłady.

Rabini Proszowic

  • Michał Zawadzki – rabin w Proszowicach do 1924 roku;
  • Fiszel Symcha Goldkorn (ur. 1865? – zm. 04.1927) – rabin w Proszowicach w latach 1924–1927;
  • Henoch Szajnfrucht (także Scheinfrucht; zginął w Zagładzie) – syn rabina Jeszajachu Szajnfruchta z Miechowa, od 1925 r. rabin Miechowa, krótkotrwale w Proszowicach w 1927 roku;
  • Menachem Horowitz (także jako Nuchym Horowicz; ur. w Sędziszowie – zginął w Zagładzie) – rabin w Proszowicach w latach 1927–1931?;
  • Szymon Alter Frankel-Teomim (1902, Kraków – ok. 1942, Kraków albo Auschwitz) – rabin w Proszowicach w latach 1931–1936;
  • Menachem Horowitz (ponownie) – rabin w Proszowicach od 1936 roku.

Bibliografia

  • Proszowice. Zarys dziejów do 1939 roku, red. F. Kiryk, Kraków 2000. 
Print
Fußnoten
  • [1.1] Archiwum Państwowe w Krakowie, Urząd Wojewódzki Krakowski I, sygn. 1652, k. 71.
  • [1.2] Archiwum Państwowe w Krakowie, Urząd Wojewódzki Krakowski I, sygn. 3360, k. 22.
  • [1.3] Archiwum Państwowe w Krakowie, Urząd Wojewódzki Krakowski I, sygn. 1752, k. 11.
  • [1.4] Archiwum Państwowe w Krakowie, Urząd Wojewódzki Krakowski I, sygn. 1593, k. 4.