Cmentarz żydowski w Radomsku znajduje się przy ul. Przedborskiej 196 (działka nr 50). Ze względu na znaczną liczbę nagrobków, sięgającą może nawet 3 tys. (choć najczęściej szacuje się na 2,7 tys.), należy do najcenniejszych w województwie łódzkim. Jego granice wyznaczone są współczesnym ogrodzeniem, poprowadzonym prawdopodobnie po śladzie historycznego. Powierzchnia wynosi 2,7 ha.

Cmentarz został założony w 1816 roku. Padł ofiarą dewastacji przez Niemców w okresie okupacji podczas II wojny światowej; w latach 1940–1943 Niemcy rozstrzelali na nim ponad 1,5 tys. Żydów.

O wartości cmentarza decyduje dobrze zachowany zespół ponad 2,7 tys. nagrobków w różnej formie: steli, płyt, pomników z ogrodzeniem, obelisków, a także rzadkich macew z metalu. Najstarszy pochodzi z 1831 roku. W północnej części znajduje się ohel rodzinny cadyków Rabinowiczów. Spoczywają w nim: Szlomo Rabinowicz (1803–1866), Mojżesz Elimelech Rabinowicz (zm. 1891), Abraham Isachar Dow Rabinowicz (zm. 1892), Cwi Meir Rabinowicz (zm. 1902), Szlomo Rabinowicz (II) (zm. 1907), Ezechiel Rabinowicz (zm. 1910).

Cmentarz był miejscem pochówków ofiar Zagłady. Upamiętniają je pomnik pamięci 1700 Żydów i 50 Polaków zamordowanych na terenie cmentarza w latach 1942–1943 oraz pomnik pamięci Żydów zamordowanych w niemieckim nazistowskim obozie zagłady Treblinka.

W 2002 r. młodzież szkolna z Polski i Izraela w ramach projektu „Antyschematy” przeprowadziła prace porządkowe, polegające głównie na wycięciu zakrzaczenia. Prace porządkowe były kontynuowane w kolejnych latach. W 2014 r. cmentarz został włączony do projektu „Radomsko – Pierwsze na Świecie Otwarte Muzeum Żydowskie”. W latach 2014–2015 na zlecenie Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN Fundacja Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich wykonała spis nagrobków, zawierający dane osobowe zmarłych oraz fotografie macew. Projekt zrealizowano dzięki wsparciu udzielonemu z funduszy norweskich i EOG przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię (projekt „Żydowskie Dziedzictwo Kulturowe”, komponent „Sąsiedzi – świadkowie. Przedmioty, ludzie, opowieści”). Efekty indeksacji umieściliśmy w zakładce Baza nagrobków żydowskich.

Cmentarz jest miejscem licznych pielgrzymek do ohelu Rabinowiczów; od 2017 r. działa przy nim centrum chasydzkie z salą modlitw, mykwą i hotelem. Sporadycznie zdarzają się nowe pochówki; w latach 90. XX w. spoczęli tu m.in. Sabina Janecka i Stefan Blumsztajn (ojciec Seweryna). Prowadzona jest pielęgnacja doraźna w centralnej części cmentarza, przy ohelu i pomnikach ku czci zamordowanych Żydów. Pozostała duża część zarośnięta samosiewami. Właścicielem cmentarza jest Gmina Wyznaniowa Żydowska w Łodzi.

Print