Cmentarz żydowski w (Szczecinie) Dąbiu założono ok. 1857 r. przy Birkenweg (dziś ulica Kamieńska), w pobliżu skrzyżowania z Krethweg (dziś ulica Tczewska), a na południe od Gollnower Straße (ulica Goleniowska), nr parceli 2068/768. W pobliżu cmentarza znajdował się Urząd Zaopatrzenia Armii (niem. Heeresverpflegungsamt). 9 kwietnia 1934 r. Georg Dischler sprzedał tę działkę, prawdopodobnie pod przymusem. Na późniejszych planach miasta cmentarz już nie był zaznaczany[1.1]. Obecnie teren cmentarza obejmują działki: ul. Kamieńska 5C z fragmentem ulicy po północnej stronie posesji, ul. Tczewska 51 z ogrodem w głębi działki, część działki nr 120, 5 i 124/3-droga.

Cmentarz został zdewastowany przez nazistów podczas nocy kryształowej z 9 na 10 listopada 1938 roku. Żydowskie rodziny z Dąbia wywieziono, a większość z nich zginęła w czasie II wojny światowej w niemieckich nazistowskich obozach koncentracyjnych i obozach pracy. Po 1945 r. nekropolię ostatecznie zlikwidowano, a fragmenty nagrobków wyrzucono w pobliskim lesie. W latach 70 XX w. były cmentarz był gęsto zarośnięty akacjami. Obecnie zachowały się pojedyncze stare drzewa, natomiast teren jest trwale przekształcony (zabudowa jednorodzinna, ogród przydomowy, droga). Współczesne podziały nie uwzględniają pierwotnych granic cmentarza.

Owe rozrzucone w lesie fragmenty nagrobków zostały odnalezione ok. 2007 r., a następnie wydobyte i zabezpieczone w 2019 r. staraniem dr. Marka Łuczaka z Pomorskiego Towarzystwa Historycznego. W pracach w 2019 r. udział wzięli wolontariusze i policjanci, a odkryte fragmenty macew przechowywano przy miejscowym kosciele. 28 lipca 2020 r. Rada Miasta Szczecina podjęła uchwałę w sprawie utworzenia pomnika upamiętniającego zmarłych żydowskich mieszkańców Dąbia. Odsłonięto go 27 grudnia 2022 r., na granicy dawnego cmentarza. Pomnik ma formę Ściany Pamięci – lapidarium wzniesionego z pozostałości nagrobków. Niektóre z nich zawierają inskrypcje, pozwalające zidentyfikować pochowanych, np. Johannę Nathansohn (1833–1919), mieszkającą przy obecnej ul. Otwockiej 1a w Dąbiu.

Print
Fußnoten
  • [1.1] Barran F. R., Städte-Atlas Pommern, Leer 1993, s. 25.