Cmentarz żydowski, zwany nowym przy ul. Prostej powstał po kwietniu 1908 r. (w tym roku Gmina Żydowska kupiła ziemię pod cmentarz od Julii Kiełbińskiej za 1010 rubli). We wrześniu 1930 r. Gmina Żydowska dokupiła ponad 1300 m gruntu w celu powiększenia cmentarza od Stanisława Szewczuka za cenę 2200 zł[1.1]. W okresie międzywojennym cmentarz miał powierzchnię 16 800m2, przy czym groby wypełniały 5600m2. Kirkut był otoczony parkanem o wysokości około 2 m z drewnianą bramą w dobrym stanie. Na jego terenie znajdował się murowany dom przedpogrzebowy z salą modlitw i mieszkaniem dozorcy[1.2].

Cmentarz został zdewastowany podczas II wojny światowej. Na jego terenie Niemcy utworzyli magazyny mienia pozostawionego po likwidacji getta w Zamościu[1.3].

Po wojnie cmentarz został zabudowany. Na jego terenie znajdowały się m.in. Zakłady Odzieżowe „Delia”. W 1950 r. w miejscu zniszczonej nekropolii ocalali z Zagłady Żydzi zamojscy wznieśli pomnik w formie wysokiego prostopadłościanu z umocowanymi do jego ścian macewami i z tablicą z napisem: „Żydom Zamościa, ofiarom faszyzmu hitlerowskiego. Cześć ich pamięci! 1950. Ziomkowie”. Zwieńczenie pomnika stanowią, wzorowane na tablice przykazań, płyty z napisem w językach hebrajskim i polskim: „Nie zabijaj”. Z tyłu za pomnikiem zbudowano mur, do którego przytwierdzono kilkadziesiąt odnalezionych płyt nagrobnych. Tuż obok lapidarium znajduje się parterowy budynek dawnego domu przedpogrzebowego, obecnie wykorzystywany do celów mieszkalnych.

W 2016 r., dzięki wsparciu finansowemu Fundacji Rodziny Nissenbaumów, Stowarzyszenia Żydowskiego Instytutu Historycznego w Polsce oraz Miasta Zamość, odnowiono Pomnik Pamięci Żydów Zamościa oraz lapidarium. 

Print
Fußnoten
  • [1.1] Archiwum Państwowe w Zamościu, Akta Miasta Zamościa, sygn. 268, k. 51, 55.
  • [1.2] Archiwum Państwowe w Zamościu, Akta miasta Zamościa, sygn. 148.
  • [1.3] Kopciowski A., Zagłada Żydów w Zamościu, Lublin 2005.