This article is not available in selected language.

Hartglas Maksymilian Apolinary

Maksymilian Apolinary Hartglas - Personal data
Date of birth: 7th April 1883
Place of birth: Biała Podlaska
Date of death: 7th March 1953
Place of death: Tel Awiw
Occupation: adwokat, prawnik, polityk, publicysta
Related towns: Siedlce

Hartglas Maksymilian Apolinary (07.04.1883, Biała Podlaska – 07.03.1953, Tel Awiw) – adwokat w Siedlcach, polityk, poseł na Sejm Ustawodawczy (1919–1922), poseł na Sejm I, II kadencji (1922–1930), działacz syjonistyczny, publicysta (pseudonim literacki Ben-Lewi).

Ur. 07.04.1883 r. w Białej Podlaskiej. Pochodził z rodziny prawniczej. Ojciec, Kalman, był adwokatem (Biała Podlaska); matką była Aleksandra Debora z domu Rozencwajg. Miał sześcioro rodzeństwa. Ukończył gimnazjum w Białej Podlaskiej (1900).

W czasie studiów prawniczych na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim Hartglass był więźniem Pawiaka – za działalność konspiracyjną. Został relegowany z uczelni. Studia ukończył eksternistycznie, uzyskując stopień kandydata praw (1904). W czasie studiów związał się z ruchem syjonistycznym. W 1906 r. uczestniczył w konferencji syjonistycznej w Helsinkach. W tymże roku został współredaktorem „Głosu Żydowskiego”.
Praktykę adwokacką rozpoczął w 1907 r. jako pomocnik adwokata przysięgłego w Siedlcach. Po czterech latach otworzył w Siedlcach indywidualną kancelarię adwokacką. Równocześnie został członkiem rady Handlowego Towarzystwa Wzajemnego Kredytu, oddziału Rady Głównej Opiekuńczej oraz prezesem żydowskiego Towarzystwa „Oświata” w Siedlcach. Hartglass był jednocześnie działaczem niepodległościowym. Powołany do rosyjskiej armii służył w 5. Kałużskim Pułku Piechoty.

W 1918 r. wiceprezes Rady Miejskiej w Siedlcach, od 1919 do 1930 r. poseł. Był ochotnikiem w wojnie polsko-bolszewickiej (Batalion Obrony Warszawy 1920). Przez dwa lata (1919–1920) był redaktorem naczelnym „Tygodnika Żydowskiego” oraz „Życia Żydowskiego”. Publikował artykuły w prasie polskiej, niemieckiej, rosyjskiej, amerykańskiej i żydowskiej. Opublikował: Terytorium a naród (1906), Zasady naszego programu politycznego w Polsce (1918), referat odczytany na 3. konferencji syjonistycznej w Warszawie w listopadzie roku 1917, Mowy sejmowe (1923), Poznaj ten kraj, Do żołnierza polskiego (1944). Był także radcą prawnym Łódzkiego Banku Depozytowego, radnym Rady Miejskiej w Warszawie. Był również członkiem loży masońskiej „Braterstwo” w Warszawie. 

Hartglass był uczestnikiem Konferencji Okrągłego Stołu w Londynie w lutym 1939 (udział w niej brali: rząd brytyjski, przedstawiciele Żydów i państw arabskich). W efekcie końcowym Konferencji w maju 1939 wydano tzw. Białą Księgę McDonalda.

Po wybuchu II wojny światowej pomagał w tworzeniu Żydowskiego Komitetu Obywatelskiego w Warszawie. Potem był członkiem warszawskiego Judenratu (od października 1939). W grudniu 1939 r. wyjechał z Polski do Jerozolimy. Był sekretarzem Komitetu Ocalenia Żydów w Okupowanej Europie. Organizował kolonizację polskich Żydów z ramienia Agencji Żydowskiej. Po wojnie był dyrektorem generalnym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Izraela. Zmarł 7.03.1953 w Tel Awiwie.

W małżeństwie z Chawą (Ewą) miał dwoje dzieci, córkę Marię Epstein i syna. Pozostawił wspomnienia wydane w 1996 w Polsce (Apolinary Hartglas, Na pograniczu dwóch światów, wstęp i oprac. J. Żyndul, Warszawa 1996).

Maciej Kwiek

Bibliografia

• Fałowski J., Mniejszość żydowska w parlamencie II Rzeczypospolitej (1922–1939), Kraków 2006;
• Okniński W., Adwokaci siedleccy. O patronach, adwokatach przysięgłych, adwokatach i obrońcach sądowych, Siedlce 2015, ss. 123–124;
Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939, Warszawa 2005, t. II, ss. 205–207;
• Rudnicki S., Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej, Warszawa 2004, ss. 411–419;
• Rzepeccy T. W., Sejm i Senat 1922–1927, Poznań 1923, ss. 124–125.

Pierwodruk biogramu ukazał się w: Słownik Biograficzny Adwokatów Polskich A–Ż, t. III (zmarli w latach 1945–2010), Warszawa 2018, s. 157.
Przedruk za zgodą Naczelnej Rady Adwokackiej.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.