This article is not available in selected language.

Berlewi Helena

Helena Berlewi - Personal data
Date of birth: 20th March 1873
Place of birth: Warszawa
Date of death: 18th December 1976
Place of death: Paryż
Occupation: malarka
Related towns: Warszawa

Berlewi Helena (pseudonim Hel Enri) – (20.03.1873, Warszawa – 18.12.1976, Paryż) – malarka, matka malarza Henryka Berlewiego 

Helena Berlewi urodziła się w 20.03.1873 r. w Warszawie jako Chaja Leja Szrajber. W wieku 18 lat została wydana za mąż za Izraela Berlewiego. Mieszkali w Warszawie przy Tłomackiem. Mieli trójkę dzieci. Najstarszym synem był późniejszy malarz abstrakcjonista, grafik i teoretyk sztuki Henryk Berlewi (1894-1967), który w dwudziestoleciu międzywojennym stał się pionierem polskiej i żydowskiej awangardy.

Przez większą cześć życia zajmowała się domem i rodziną W 1928 r., Helena już jako wdowa, w ślad za synem Henrykiem wyemigrowała do Francji. W okresie okupacji niemieckiej była przetrzymywana wraz z córką w obozie przejściowym, gdzie udało jej się uniknąć wywiezienia do obozu zagłady; następnie ukrywała się na południu Francji. Po zakończeniu wojny zamieszkała z Henrykiem w Paryżu. W 1952 r., w wieku 79 lat, namalowała pierwszy obraz.

Weszła do pracowni syna i chwyciła za pędzel:

„Padał puszysty śnieg, a ja byłam sama […] Pomyślałam, że czymś się przecież muszę zająć. I gdy tak biję się z myślami […] oczy moje spoczywają dłużej na wazonie stojącymi na stole z pięknymi, żółtymi mimozami. Mówię do siebie – to byłby świetny model na obraz. Ale ba! Przecież ja nie umiem malować, nigdy się tego nie uczyłam. Wiec znów myślę, żeby tak spróbować, co to szkodzi, uda się – to dobrze, a nie – to trudno! Ja tu niczym nie ryzykuję. […] Gdy tylko zaczęłam malować tym małym pędzelkiem, cały świat znikł. Już o niczym nie myślałam, zatopiona byłam w malarstwie całą duszą i jestestwem moim, spoglądając na te kwiaty przenoszone na karton, ręka sama prowadzi...”.

Od tej pory tworzyła nieprzerwanie. Dożywszy sędziwego wieku 103 lat, zdołała rozwinąć swój indywidualny styl i doczekała się wielu wystaw na całym świecie. Jej twórczość często prezentowana była w kontekście sztuki nieprofesjonalnej, popularnej w drugiej połowie XX w., jednak wielu krytyków odżegnywało się od tego przyporządkowania, podkreślając dojrzałą, wysublimowaną kulturę artystyczną jej prac.

Malowała głównie na papierze o małych formatach, używając akwareli, pasteli i pisaków. Najważniejszym motywem jej twórczości były kwiaty i inne motywy roślinne. Świadomie eksperymentowała z kompozycją i formą malarską. „Bio-faktury” Hel Enri formalnie bardzo różniły się od międzywojennej „mechanofaktury” jej syna Henryka Berlewiego, bliskie były jednak jego teoriom o duchowym podłożu sztuki. W jej pracach odnajdywano m.in. duchowe pokrewieństwo z malarstwem Henri Matisse’a (budowanie przestrzeni za pomocą płaskich plam koloru, organiczność form), malarstwem chińskim (subtelność rysunku, puste przestrzenie), czy też malarstwem Georgii O’Keeffe (przekształcanie realistycznego motywu z natury w abstrakcyjny krajobraz).

Sama Hel Enri określała swoje prace mianem „Zielnika”. Mawiała, iż malując kwiaty przywołuje swoje wspomnienia miejsc i ludzi z przeszłości:

„Na starość człowiek czuje się coraz bardziej sam i wtedy ze szczególną mocą wracają wspomnienia. Moje kwiaty, zwiędłe kwiaty, to właśnie wspomnienia…”.

Do 1970 r. doczekała się ponad 30 wystaw na całym świecie. Pierwszą indywidualną wystawę miała w Paryżu, w Galerii M. Bénézit. Wystawiała również w Polsce, w 1958 r. w Kordegardzie (70 prac) i Sopocie oraz w 1966 r. w Klubie Międzynarodowej Prasy i Książki "Ruch" w Warszawie. Zmarła w 1976 r. we Francji.

 

Prace artystki można zobaczyć od 28 czerwca do 16 września 2024 r. na wystawie Bio-faktura w galerii "Dziedzictwo", w Muzeum POLIN.

 

 

 

 

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.