This article is not available in selected language.

Tobiasza Księga

Tobiasza Księga – jedna z ksiąg deuterokanonicznych Starego Testamentu, należąca w Septuagincie do zbioru ksiąg hist. (wg Kodeksu synajskiego) lub mądrościowych (wg Kodeksu watykańskiego), przypisywana przez tradycję Tobiaszowi, ojcu albo synowi, ewentualnie im obu. Powstała prawdopodobnie w Mezopotamii lub Palestynie ok. IV-III w. p.n.e. (niewykluczone są wcześniejsze etapy redakcji: VII-V w. p.n.e., V w. p.n.e. i IV-III w. p.n.e.), pierwotnie prawdopodobnie w języku aramejskim, o czym świadczą odkrycia aramejskich i hebrajskich rękopisów tekstu w Kumran (Qumran), a następnie przetłumaczona na język gr. ok. II w. p.n.e.; zachowane zostały 2 recenzje tekstu: krótsza (Kodeks aleksandryjski, Kodeks watykański, minuskuły) i dłuższa (Kodeks synajski) oraz wersja Hieronima (Wulgata) będąca łac. parafrazą tekstu aramejskiego. Treścią K.T. są dzieje rodzin Tobiasza i Raguela, Żydów wiernych nakazom Prawa Mojżeszowego, żyjących na wygnaniu w Niniwie i Ekbatanie. Oba rody są doświadczane przez Boga: ojciec Tobiasza, Tobiasz (Tobit), spełniający uczynki miłosierdzia wobec Żydów (m.in. zajmujący się, wbrew rozkazowi król., pochówkiem Żydów zamordowanych przez Asyryjczyków) traci majątek i wzrok (Tb 1,4-2,14); córkę Raguela, Sarę, nawiedza demon Asmodeusz zabijający jej 7 mężów. Tobiasz (Tobit) i Sara proszą Boga o wybawienie (Tb 3,1-17). Bóg posyła swego anioła Rafała ( hebr. Rafael 'Bóg uzdrawia'), który przyjąwszy postać Izraelity Azariasza, nierozpoznany towarzyszy synowi Tobiasza (Tobita), Tobiaszowi (Tobiasowi), w wędrówce do Rages, udzielając mu rad i chroniąc przed niebezpieczeństwami. Dzięki pouczeniom Rafała, Tobiaszowi udaje się wygnać Asmodeusza, a po powrocie do Niniwy uzdrowić ojca (Tb 4,1-11,19). Dopiero wtedy Rafał objawia swoją anielską naturę i odchodzi (Tb 12,1-21). Narracja kończy się opisem śmierci rodziców Tobiasza i przenosin bohatera do Ekbatany. K.T. jest zbudowana koncentrycznie: w centrum znajduje się opowiadanie o ocaleniu Tobiasza (Tb 8,1-19), które streszcza ideę teol. tekstu, przesłanie o niezachwianej wierze i ufności Bożej Opatrzności. Mimo dość szczegółowych, lecz nieścisłych danych hist., tekst ma charakter dydaktyczny: postaci bohaterów są wzorem postępowania i życia w bojaźni Bożej; podkreślane są zasady postępowania w życiu rodzinnym (rola i wartość małżeństwa i rodziny), społ. (sprawiedliwość, jałmużna, zapłata za pracę, szacunek należny zmarłym) i rel. (bezwzględna wierność Prawu Mojżeszowemu, post, modlitwa). Treść K.T. wykazuje podobieństwo do bibl. opowiadań, zwł. z Księgi Rodzaju (np. małżeństwo Izaaka i Rebeki), wyraźne analogie z Księgą Hioba, nawiązania do Księgi Amosa, Barucha i Izajasza oraz pozabibl. Mądrości Achikara. Charakterystycznym rysem K.T. jest rozwinięta angelologia. Aniołowie przedstawieni są jako przebywające w pobliżu tronu Bożego bezcielesne istoty, które w kontaktach z ludźmi mogą przybierać ludzką postać, posłańcy Boży sprawujący opiekę nad ludźmi, służący im radą i pomocą, wstawiający się za nimi, ale też doświadczający ich. Demonologia K.T. akcentuje służebną rolę demonów, będących narzędziem kary Bożej wobec przekraczających Prawo. Wątki z K.T., np. motyw o 7 mężach Sary, zostały wykorzystane w Nowym Testamencie (np. Mt 22,23-28).

S. Grzybek, Księga Tobiasza. Wstęp, przekład i komentarz, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 1962, nr 15/1.
S. Gądecki, Księga Tobiasza, [w:] S. Gądecki, Wstęp do ksiąg historycznych Starego Testamentu, Gniezno 1992.
T. Brzegowy, Księga Tobiasza, [w:] S. Gądecki, Księgi historyczne Starego Testamentu, Tarnów 1996.

Kalina Wojciechowska

© Treść hasła pochodzi z serwisów wiedzowych PWN; zobacz sam: Encyklopedia PWN, Słowniki języka polskiego i Słowniki obcojęzyczne.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.