This article is not available in selected language.

Tel Awiw-Jaffa

Tel Awiw-Jaffa, Tel ’Abîb-Yāpô  m. w Izraelu, nad M. Śródziemnym, na Równinie Nadbrzeżnej. — 384 tys. mieszk. (2008). Drugie, po Jerozolimie (705 tys. mieszk. 2004, w obydwu częściach Jerozolimy), pod względem liczby ludności miasto w kraju, tworzy (z Aszdod, Bene Berak, Bat Jam, Holon, Ramat Gan, Rehowot, Petach Tikwa, Riszon Le Syjon, Natanja i in.) największą izraelską aglomerację, skupiającą blisko połowę (ok. 3 mln) ludności kraju; wydzielony okręg municypalny Tel Awiw zajmuje 171 km2, liczy 1,1 mln mieszk. (2004). Centrum handl.-przem., finansowe i kult. kraju; rozwinięty przemysł elektroniczny, urządzeń energ., maszyn., włókienniczy i odzieżowy, farm., poligraficzny, materiałów budowlanych, rolno-spoż.; największy na Bliskim Wschodzie ośrodek obróbki i handlu diamentami (giełda); międzynar. targi wielobranżowe (m.in. żywności); siedziba wielu banków (Hapoalim, Leumi le-Israel, First International Bank of Israel), firm handl. i ubezpieczeniowych; uniwersytet (zał. 1953), Afryk.-Azjat. Inst. Współpracy; muzea: starożytności, Tel Awiwu (zał. 1931, zbiory sztuki współcz.), diaspory, diamentów; biblioteki, teatr nar. (Habima), opera, sale koncertowe (audytorium Federicka Manna); węzeł komunik., połączony autostradami i liniami kol. z Hajfą i Jerozolimą; na południowy wschód od miasta międzynar. port lotn. Ben Guriona.

T.A.-J. składa się ze starego m. Jaffy, zamieszkanego gł. przez ludność arabską (ok. 16 tys. osób), i m. Tel Awiw, skupiającego ludność żydowską. Jaffa, położona na południe od Tel Awiwu, zachowała cechy miasta arabskiego o ciasnej i niskiej zabudowie, z rozległym bazarem (Olei Ziom); nad kwartałami domów górują meczety (Wielki, zbudowany 1810) oraz kościoły chrześc. (ormiański, gr., koptyjski i in.); na zachodzie port rybacki i targ rybny. Tel Awiw obejmuje starsze dzielnice, budowane na pocz. XX w., i nowoczesne powstałe później, w latach 60. i 80; w leżącym na południe od rz. Yarqon centrum Tel Awiwu, z biegnącymi równolegle do wybrzeża gł. ulicami (Ha Yarqon, Ben Yehuda, Dizengoff), znajduje się większość hoteli, restauracji, ambasad, kompleksów handl., muzeów, wielka synagoga (wzniesiona 1926); nad morzem dzielnice willowe w otoczeniu ogrodów, długie piaszczyste plaże i kąpieliska mor.; na północy, w dzielnicy Ramat Awiw, uniwersytet i planetarium.

Historia. Jaffa była jednym z gł. portów staroż. Palestyny; wymieniana w źródłach egipskich już w XIV w. p.n.e. jako miasto Filistynów; zdobywana kolejno przez Egipcjan, Fenicjan, Asyryjczyków, Aleksandra III Wielkiego, Persów, Ptolemeuszów, Seleucydów, Greków, Hebrajczyków i Arabów; 1126–1268 (z przerwami) w posiadaniu krzyżowców; w XVI w. zajęta przez Turków osmańskich. W 1909 powstała w bezpośrednim sąsiedztwie Jaffy kolonia żydowska Tel Awiw; nastąpił szybki rozwój zarówno Jaffy, jak i Tel Awiwu (1923 prawa miejskie), który rozwijał się jako miasto odrębne od Jaffy; od 1936 największe miasto w Palestynie; 1945 Tel Awiw liczył 170 tys. mieszk. (w dużej mierze rozwój zawdzięcza Żydom przybyłym z Polski); 1948–67 był siedzibą parlamentu izraelskiego (Knesetu); od 1949 Tel Awiw i Jaffa są połączone w jedno miasto. W 1949–95 Polska i niektóre państwa traktowały T.A.-J. jako stolicę Izraela.

Zabytki. Pozostałości katakumb z I–II w., odkryte podczas wykopalisk archeol.; meczety z XVIII i XIX w.; kościoły: Franciszkanów Św. Piotra (1888–94) i neogot. Św. Antoniego (1933). Nowoczesna architektura Tel Awiwu odzwierciedla wpływy budownictwa eur., m.in. stylu międzynar. (zabudowa pl. Dizengoffa 1934–49, wieżowiec Szalom 1959 — najwyższy budynek Izraela, 132 m).

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.