Secesyjna kamienica została zbudowana według projektu Józefa Czerwińskiego i Wacława Heppena w latach 1912–1913. Jej właścicielem był Zygmunt Lewin. Budynek posiadał początkowo 6 kondygnacji, a nad ostatnią znajdowało się półokrągłe zwieńczenie. W 1940 r. kamienica znalazła się w obrębie getta warszawskiego. W czasie powstania warszawskiego kamienica nieznacznie ucierpiała. Po II wojnie światowej ostatnią kondygnację oraz zwieńczenie rozebrano[1.1].

Adam Czerniaków, prezes warszawskiego Judenratu, mieszkał na pierwszym piętrze kamienicy Lewina przy ul. Chłodnej 20 od 13 grudnia 1941 r. do swojej samobójczej śmierci 23 lipca 1942 roku.

Do chwili obecnej charakterystycznym elementem dekoracyjnym pozostaje zegar znajdujący się po środku fasady ponad oknami pierwszego piętra. Z tego powodu miejsce znane jest jako „Kamienica pod Zegarem”. W Kronice getta warszawskiego Emanuela Ringelbluma[1.2] czytamy, że mieszkańcy getta nazywali kamienicę przy Chłodnej 20 „Białym Domem” lub „Zamkiem” (niem. Die Burg)[1.3].

Tuż obok, w innych kamienicach, mieszkały osoby wysoko postawione w administracji warszawskiego getta, m.in. Marcel Reich-Ranicki (szef Biura Tłumaczeń Judenratu) i Józef Szeryński (nadkomisarz Żydowskiej Służby Porządkowej). W pobliżu domu, u zbiegu ulic Żelaznej i Chłodnej, w styczniu 1942 r. wybudowano wysoki na 2 piętra drewniany most dla Żydów przechodzących z „małego” do „dużego” getta.

Print
Footnotes
  • [1.1] Chłodna 20, [w:] Portal miłośników przedwojennej Warszawy. Warszawa1939.pl [online] http://www.warszawa1939.pl/index_arch_main.php?r1=chlodna_20&r3=0 [dostęp: 07.06.2016].
  • [1.2] Ringelblum E., Kronika getta warszawskiego wrzesień 1939 – styczeń 1943, wstęp i red. A. Eisenbach, Warszawa 1983, s. 352.
  • [1.3] Nadolski A., Pani Chłodna (opowieść o warszawskiej ulicy), Warszawa 2008, ss. 213–214.