Nazwa Gdynia w brzmieniu Gdina po raz pierwszy wymieniona została w 1253 r. w dokumencie wystawionym przez biskupa kujawskiego Wolmira. Pierwotnie osada stanowiła własność książęcą, a na przełomie XIII i XIV w. została przekazana rycerskiemu rodowi z Rusocina. Dokładniejsze informacje źródłowe o Gdyni można znaleźć dopiero w drugiej połowie XIV w., kiedy to w 1362 r. Jan z Rusocina oraz wdowa po jego bracie, lokowali wieś na prawie chełmińskim. W 1382 r. wieś Gdynię przekazano zakonowi kartuzów. Ludność niewielkiej rybackiej wioski przez długie wieki nie przekraczała 100 osób. Po I rozbiorze Rzeczypospolitej w 1772 r., dobra kartuzów, w tym Gdynia wraz z sąsiednim Grabówkiem, trafiły pod administrację urzędników pruskich w Mostach.

Po 1772 r. zmienił się skład ludnościowy Gdyni. Zaczęli osiedlać się w niej protestanci, którym wcześniej zabraniali tego kartuzi. Bodźcem do rozwoju wsi stało się wybudowanie w 1870 r. linii kolejowej z Gdańska, przez Gdynię i Wejherowo do Słupska. W pierwszych latach XX w. Gdynia zaczęła nabierać charakteru miejscowości letniskowej. W tym czasie powstało m.in. Towarzystwo Kąpielowe „Wisła” („Weichsel”), które wybudowało Dom Zdrojowy i Łazienki Kąpielowe oraz Gdyńskie Towarzystwo Kąpieli Bałtyckich. Gdynię zamieszkiwało wówczas 1,3 tys. osób.

Po zakończeniu I wojny światowej, 30 września 1919 r., w trzy miesiące po podpisaniu traktatu wersalskiego, Jan Radtke jako pierwszy Polak przejął obowiązki sołtysa Gdyni, wywieszając biało-czerwoną flagę i wprowadzając język polski jako urzędowy. W lutym 1920 r. powiat pucki został obsadzony przez wojsko i administrację polską. Wobec ustanowienia Gdańska niezależnym Wolnym Miastem, władze Rzeczypospolitej postanowiły zbudować nowy port na skrawku wybrzeża przyznanego Polsce w Wersalu. 30 sierpnia 1920 r. zatwierdzony został projekt Tymczasowego Portu Wojennego i Schroniska dla Rybaków, a 1 września 1920 r. Rada Ministrów przyznała pierwszy kredyt na ten cel. W maju 1921 r. rozpoczęła się budowa, a we wrześniu 1922 r. Sejm RP uchwalił historyczną ustawę o budowie portu morskiego w Gdyni.

W ciągu zaledwie 15 lat Gdynia (od 1926 r. posiadająca prawa miejskie) przekształciła się w jedno z najnowocześniejszych na świecie miast portowych. W 1939 r. była szóstym co do wielkości miastem w Polsce, w którym mieszkało ponad 127 tys. osób. Nowoczesny port z przeładunkami ponad 9 mln ton zdystansował wszystkie porty bałtyckie, stając się polskim „oknem na świat”. Najbardziej zasłużonymi w tym dziele byli projektant portu inżynier Tadeusz Wenda i wieloletni minister skarbu Eugeniusz Kwiatkowski.

Po zajęciu miasta przez Wermacht we wrześniu 1939 r. i włączeniu do III Rzeszy (okręg Westpreussen-Danzig) z Gdyni, przemianowanej na Gotenhafen, wysiedlono do Generalnego Gubernatorstwa większość ludności polskiej, sprowadzając w jej miejsce osadników z głębi Niemiec i krajów bałtyckich. Niemcy dopuścili się również wielu zbrodni, dokonując m.in. masowych egzekucji, głównie w pierwszych miesiącach okupacji.

W marcu 1945 r. po zdobyciu miasta przez Armię Czerwoną rozpoczęła się odbudowa prawie całkowicie zniszczonych urządzeń stoczniowych i portowych. Gdynia (powiat miejski w województwie gdańskim) stała się obok Sopotu i Gdańska częścią milionowej aglomeracji Trójmiasta.  W grudniu 1970 r. na ulicach Gdyni doszło do jednego z najkrwawszych wydarzeń związanych z robotniczym protestem przeciwko polityce władz komunistycznych. 17 grudnia 1970 r. od kul milicji i wojska zginęło 18 stoczniowców. Dziesięć lat później zakłady pracy Gdyni uczestniczyły w strajku generalnym, zakończonym podpisaniem 31 sierpnia 1980 r. porozumienia, na mocy którego narodził się NSZZ „Solidarność”.

Bibliografia:

  • Durczykiewicz L., Gdynia. Widoki wybrzeża polskiego z opisami, Gdynia 1932.
  • Dzieje Gdyni, red. R. Wapiński, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1980.
  • Gdynia: morze, miasto, Bydgoszcz–Gdynia 2002.
  • Gdynia jako uzdrowisko, Warszawa 1928.
  • Kokocińska M., Gdynia: azymut na przyszłość, Sopot 2005.
  • Markowska M., Port gdyński. W zbiorach kartograficznych Muzeum Miasta Gdyni, Gdynia 2012.
  • Sztrancman W., Gdyni dzień powszedni: reportaż–ankieta, Warszawa 1938.
  • Szypowska M., Gdynia, Warszawa 1977.
Print