Osadnictwo w okolicach Antopola datuje się na XI–XII wiek. Sama nazwa Antopol pojawia się jednak dopiero w 1703 r. jako nazwa majątku. Warto dodać, że na Ukrainie i Białorusi miana małych miejscowości, mających końcówkę -pol lub -pole mają charakter patronimiczny. W podstawie słowotwórczej leży imię właściciela „pola” – działki ziemi.

W 1719 r. powstał tu klasztor bazylianów. W tym samym okresie było tu już miasteczko, które w 1731 r. otrzymało przywilej urządzania jarmarku trzy razy do roku. W 1750 r. wzmiankowane były klasztor i synagoga. W ostatnim ćwierćwieczu XVIII w. w miasteczku działała szkoła.

Po III rozbiorze Rzeczpospolitej Antopol znalazł się w składzie Imperium Rosyjskiego. Od 1795 r. należał do powiatu Kobryń w guberni słonimskiej, w 1797 r. – w guberni litewskiej, od roku 1801 r. – do guberni grodzieńskiej. W „Ukazie imiennym” z 4 lutego 1806 r. Antopol został określony jako miasto, będące własnością prywatną. Miasteczko poniosło straty w trakcie wojen napoleońskich. W 1863 r. było w nim 1560 mieszkańców. W latach 60. XIX w. właścicielem Antopola był Kazimierz Ożarowski, który posiadał 228 chłopów pańszczyźnianych. Chłopi ci (113 mężczyzn, 115 kobiet) należeli do majątku, ale nie wliczano ich do ogółu mieszkańców.

W drugiej połowie XIX w. rozwój gospodarczy guberni sprzyjał polepszeniu bytu miasteczka. Antopol pełnił funkcję stacji pocztowej, rozwijały się rzemiosło i handel. Zajmowano się tu m.in. wyprawą lnu. Od 1862 r. działała szkoła ludowa. W powiecie Antopol zajmował trzecie miejsce, po Kobryniu i Dywinie. W 1886 r. zamieszkiwało tutaj już 4305 mieszczan i 363 chłopów. W 1890 r. były tu dwie cerkwie prawosławne, 42 sklepy, 9 zajazdów, mleczarnie, siedziba gminy, poczta, telegraf. W 1905 r. doliczono się już 5235 mieszkańców. Przed I wojną światową działały: zakład foluszniczy, smolarnia, dwie mleczarnie, sześć młynów.

Po okresie okupacji niemieckiej od września 1915 roku do stycznia 1919 r. Antopol przypadł Polsce. Mieściła się tu siedziba gminy w powiecie kobryńskim w województwie poleskim. W 1921 r. w miasteczku było 306 gospodarstw, a mieszkało 2206 osób – zatem dwukrotnie mniej niż przed wojną. 388 mieszkańców było wyznania prawosławnego, 25 – rzymskokatolickiego, 1792 – mojżeszowego. W 1928 r. uruchomiono linię autobusową do Kobrynia. W 1935 r. powstała niewielka elektrownia. W miasteczku nie było szpitala, ale działała apteka. Pracował jeden dentysta i dwóch lekarzy, jeden z nich wykonywał obowiązki lekarza rodzinnego. Przy ul. Pińskiej działała szkoła z polskim językiem nauczania – uczęszczali do niej Białorusini, Żydzi oraz Polacy.

We wrześniu 1939 r. do miasteczka wkroczyły oddziały Armii Czerwonej. Statystyka sowiecka oceniała, że w Antopolu mieszka 3008 osób. Dane te nie odpowiadały rzeczywistości. Do Antopola przybywali uchodźcy, a także przyjeżdżali sowieccy „specjaliści” (pracownicy administracji, nauczyciele, organy bezpieczeństwa itp.). Stało tu wówczas 477 domów mieszkalnych, głównie parterowych. Administracja sowiecka zarekwirowała domy „warstw posiadających” – przede wszystkim zamożnych Żydów. Przemianowano ulice. Jedna z najstarszych ulic Antopola, Zamkowa, została nazwana Rewolucyjną. W 1940 r. do ewidencji wpisano dwa młyny, znacjonalizowane przez władze sowieckie. W jednym z nich działała elektrownia, która przekazywała prąd do miasteczka. Istniały też dwie cegielnie. W Antopolu został zlokalizowany jeden z dziesięciu radiowęzłów, działających na terenie sowieckiej „Białorusi Zachodniej”. Jeśli chodzi o szkolnictwo, to pod okupacją sowiecką była jedna szkoła, umożliwiająca maturę (tzw. „dziesięciolatka”) oraz szkoła rolnicza. Do obiektów infrastruktury społecznej należały ambulatorium i apteka. W szpitalu stało 15 łóżek. Pracował w nim lekarz, dentysta, położna oraz siedem pielęgniarek. Uruchomiono wreszcie Dom Kultury.

Okupacja niemiecka rozpoczęła się po kilku dniach od najazdu Niemiec na ZSRR. W Antopolu powstało getto. Miejscowi Żydzi, stanowiący większość ludności, zostali wymordowani przez Niemców w kilku akcjach eksterminacyjnych. Przejście miasteczka z powrotem w ręce sowieckie nastąpiło w dniu 10 lipca 1944 roku.

Wojna i okupacja spowodowała znaczne straty demograficzne i gospodarcze. W ślad za nimi, w 1959 r. Antopol stracił rangę centrum powiatu (rejonu) w obwodzie brzeskim na rzecz Drohiczyna. Opróżniono miejscowe budynki administracyjne, przekazując je na szkoły; m.in. przeniesiono z Drohiczyna szkołę z internatem dla dzieci głuchoniemych.

Choć jeszcze w 1969 r. naliczono tu 5,9 tys. mieszkańców, utrzymywało się stale ujemne saldo migracji. W 2005 r. Antopol liczył już tylko 2080 mieszkańców, a w 2016 r. – 1,4 tysiąca. Wyludnienie nadal postępuje.

Bibliografia

  • Antopal, [w:] Harady i wioski Biełarusi: encykłapedyja, t. 3, ks. 1: Bresckaja wobłaść, red. H. Paszkou, Mińsk 2006.
  • Sołoniewicz L., Kratkij istoriczeskij oczerk Grodnienskoj gubernii za 100 liet, Grodno 1901.
  • Sorkina I., Miasteczki Biełarusi, Vilnius 2010.
  • Sprawozdanie z zakresu służby zdrowia i opieki społecznej Wojewodstwa Poleskiego za rok 1937/38, AAN w Warszawie.
  • Sprawka po Antopolskomu rajonu Briestskoj obłasti, NARB, Zbiór 4 п, opis 1,sprawa 15399, ark. 4.
Print