Pierwszy zapis dotyczący Bełżyc pojawia się w dokumencie w 1349 r. wydanym przez Kazimierza Wielkiego, a dotyczy przeniesienia z prawa polskiego na niemieckie. Nastąpiło to na prośbę ówczesnego właściciela Rafała z Tarnowa herbu Leliwa. Oznacza to, że rodowód miejscowości jest starszy. Na rok 1417 datowany jest przywilej Władysława Jagiełły zawalający braciom Janowi i Spytkowi z Tarnowa, właścicielom Bełżyc, na złożenie miasta.

Asumptem do rozwoju było położenie na szlaku handlowym z Lublina do Urzędowa, a właściciele miasta zadbali o to, by w 1432 r. król wydał przywilej nakazujący podróżującym tą trasą kupcom przejazd przez Bełżyce, co w połączeniu z lokalnymi jarmarkami zapewniło spore dochody.

Przed 1446 r. właścicielem miasta został Jan Pilecki herbu Leliwa, syn Elżbiety z Pilczy, trzeciej żony Władysława Jagiełły. W posiadaniu Pileckich miasto znajdowało się ponad sto lat. W drugiej połowie XVI w. Bełżyce przeszły w ręce kasztelana chełmskiego Andrzeja Bzickiego, kalwina, który przekształcił je w tętniący życiem ośrodek kalwinizmu. Po śmierci Bzickiego większościowymi właścicielami majątku zostali Spinkowie. Na początku XVI w. miasto nadal czerpało zyski z handlu, ale pierwszoplanowe znaczenie uzyskał szlak Kraków – Wilno. Wśród rzemieślników wyróżniali się tkacze, krawcy i sukiennicy.

W 1599 r. Bełżyce przejął Paweł Orzechowski, opiekun małoletnich dzieci braci Spinków. Jego talentom organizacyjnym miasto zawdzięcza najlepszy okres w swoich dziejach. Odbywały się tu m.in. synody i konwencje kalwińskie i ariańskie, rozwijało się rzemiosło, stawiano murowane domy. W latach 30. XVII w. działali szynkarze, cieśle, bednarze, kołodzieje, szychtarze, ślusarze, stelmachowie, powroźnicy, garncarze, kotlarze, rymarze, tokarze, szklarze, iglarze, kowale, nożownicy, stolarze, kominiarze, miecznicy, siodlarze i murarze.

W 1648 r. Bełżyce spustoszyli Kozacy Chmielnickiego, kolejne tragiczne epizody to potop szwedzki i epidemia z 1657 roku. W 1662 r. z miasta wypędzono arian. Tłuste lata odeszły do przeszłości. W 1671 r. zabudowę miejską strawił pożar. Na początku XVIII w. raz po raz maszerowały przez miasto armie zaangażowane w wojnę północną, co w połączeniu z epidemiami cholery i tyfusu oraz nieco późniejszym zamknięciem na skutek zaborów tradycyjnych szlaków handlowych tylko potęgowało zapaść. W latach 1780, 1822 i 1866 wybuchły kolejne pożary.

W XIX w. mieszkańcy utrzymywali się z handlu i rzemiosła (bednarstwo, szewstwo, ciesielstwo i gorzelnictwo). W 1869 r. Bełżyce decyzją władz rosyjskich utraciły prawa miejskie. W 1915 r. zajęły je wojska austriackie.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. przystąpiono do odbudowy, aktywizacji gospodarczej i tworzenia struktur administracyjnych. Funkcjonowała tu m. in. innymi gorzelnia, wiatraki i młyny wodne, daleko poza granicami miejscowości sławą cieszyło się bełżyckie garncarstwo. W latach 30. XX w. zbudowano elektrownię.

W latach okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej znajdowały się w granicach dystryktu lubelskiego w Generalnym Gubernatorstwie. Bardzo aktywnie działała tu Armia Krajowa, a odpowiedzią na kolejne akcje partyzanckie były nasilające się represje okupanta.

Po zakończeniu wojny, do 1947 r. w okolicy dochodziło do starć podziemia niepodległościowego z „władzą ludową”. W 1958 r. Bełżycom przywrócono prawa miejskie. W latach 70. XX w. powstała duża przetwórnia owocowo-warzywna, a także oddział Warszawskiej Fabryki Maszyn i Urządzeń Przemysłu Spożywczego „Warmasz”, przejęty wkrótce przez Fabrykę Aparatury Mleczarskiej „Spomasz”.

Bibliografia

  • Jadczak S., Bełżyce. Monografia miasta i gminy, Bełżyce 2002.
Print