Gimnazjum Hebrajskie – z językiem wykładowym hebrajskim – cieszyło się bardzo dobrą renomą oraz dużą popularnością. Uznawane było za jedno z najlepszych gimnazjów tego typu w Polsce. Do szkoły uczęszczało wielu uczniów nawet z oddalonych części kraju np. województwa kieleckiego. Szkołę wizytowali wybitni żydowscy pedagodzy: dr Saul Czernichowski, dr Mojżesz Schorr oraz prof. dr Majer Bałaban. Ideowo związana była z ruchem syjonistycznym; podlegała kierownictwu Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Tarbut.

W 1919 r. powstał Komitet Organizacyjny. Szkoła uzyskała osobowość prawną i stanowiła własność spółki złożonej z czterech osób: dr M. Kacenelsona, M. Kapłana, Z. Kalmego i Z. Pata. Po śmierci Pata jego miejsce zajął dr M. Ziman. Spółka ta utrzymała się do wybuchu drugiej wojny światowej.

Dyrektorami szkoły byli kolejno: A. Furman (rok szkolny 1919/1920), rabin dr E. Rozenman i Ch. Cwajgiel (rok szkolny 1920/1921), rabin dr E. Rozenman (rok szkolny 1921/1922), dr D. Rozenman (1923–1926), Dawid Brawer (rok szkolny 1926/1927), dr H. Lilien (rok szkolny 1927/1928), dr Semel (1928 – 1933) oraz dr Dawid Rakowicki (od 1933).

W 1926 r. do szkoły uczęszczało 344 uczniów i 208 uczennic. Były trzy klasy wstępne oraz 8 klas gimnazjalnych (łącznie 15 oddziałów). Szkoła nie posiadała praw gimnazjum państwowego. Personel stanowili wówczas:

  • Adler Maurycy (ur. 1887) – język polski, historia;
  • Aronowicz Leon (ur. 1887) – przyroda, fizyka;
  • Benndorf Emil (ur. 1874) – gimnastyka (ewangelik);
  • Berman Jakub (ur. 1861) – śpiew;
  • Bomasz Włodzimierz, dr (ur. 1892) – lekarz szkolny;
  • Brawer Dawid (ur. 1893) – dyrektor, łacina;
  • Chazanowicz Mowsza (ur. 1886) – przyrodoznawstwo, nauki judaistyczne;
  • Dryświacki Nochum (ur. 1896) – matematyka, fizyka;
  • Gellert Klara (ur. 1901) – język polski, język niemiecki;
  • Goldberg Mojżesz (ur. 1876) – sekretariat;
  • Gutman Gutka (ur. 1901) – przyrodoznawstwo, matematyka, nauki judaistyczne;
  • Heiler Zygfryd, dr (ur. 1895) – język angielski, język niemiecki, geografia;
  • Jakubowski Samuel (ur. 1885) – rysunki, kaligrafia, prace ręczne;
  • Liwszyc Szejna (ur. 1900) – matematyka, przyrodoznawstwo;
  • Orynowski Aron (ur. 1884) – nauki judaistyczne, propedeutyka filozofii;
  • Rakowicki Dawid (ur. 1896) – matematyka, fizyka;
  • Rubin-Salomon Rochel (ur. 1895) – matematyka, nauki judaistyczne;
  • Schepper Rudolf (ur. 1896) – historia, geografia;
  • Schoenbrunn Mikołaj (ur. 1897) – język polski, historia;
  • Szkolnikow Geisza (ur. 1887) – śpiew;
  • Szwarc Pola (ur. 1903) – sekretariat;
  • Szyfman Pinchus (ur. 1873) – nauki judaistyczne;
  • Warszawiak Jenta (ur. 1895) – język polski, historia;
  • Wileńska-Kantor Perła (ur. 1898) – nauki judaistyczne, przyrodoznawstwo, śpiew;
  • Zabłudowski Mojżesz (ur. 1894) – nauki judaistyczne.

W momencie powstania gimnazjum mieściło się w dwóch budynkach, oddalonych znacznie od siebie, przy ul. Sienkiewicza 74 oraz ul. Brukowej 26.  W 1928 r. szkoła przeniosła się do nowego budynku przy ul. Sienkiewicza 79. Był to obiekt nowoczesny, posiadający centralne ogrzewanie i węzeł sanitarny. Posiadał 20 sal lekcyjnych i cztery pomieszczenia administracyjne.

Od 1932 r. gimnazjum posiadało status szkoły publicznej, a jego ukończenie dawało prawo wstępu na wyższe uczelnie.

W latach 1933–1934 nastąpiła dalsza rozbudowa szkoły na zajmowanej przez nią posesji. Liczba sal wzrosła do 42. W roku szkolnym 1933/34 zorganizowane zostały pracownie: fizyczna, chemiczna, biologiczna oraz stolarnia. W tym samym roku stworzono plac sportowy o powierzchni 1 tys. m kw. oraz ogród o powierzchni 500 m. kw. Na przełomie 1935 i 1936 r. powstały kolejne pracownie: geograficzna, obróbki metali i szkła oraz zajęć praktycznych dla dziewcząt. Biblioteka szkolna została przeniesiona do oddzielnego budynku.

W roku szkolnym 1935/1936 przy gimnazjum otwarto liceum o dwóch kierunkach: humanistycznym i przyrodniczym. W roku szkolnym 1937/1938 w skład zakładu wchodziły: hebrajska szkoła podstawowa, gimnazjum oraz liceum. Łącznie placówka posiadała 18 klas, w których uczyło się 676 uczniów, w tym w szkole podstawowej – 276, w gimnazjum i liceum – 400.

W latach 1926–1937 szkołę ukończyło 412 absolwentów. Wszyscy trafili na wyższe uczelnie w kraju i za granicą. 150 absolwentów osiedliło w Palestynie.

Nota bibliograficzna

  • Majecki H., Oświata żydowska na Białostocczyźnie w okresie międzywojennym, „Białostocczyzna” 1998, nr 1, ss. 51-52.
  • Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminariów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych, Warszawa – Lwów 1926, s. 85.
Print