המאמר לא זמין בשפה זו, נכון לעכשיו

Matecki Władysław

Władysław Matecki - מידע אישי
תאריך לידה: 10th ספטמבר 1895
מקום לידה: Tomaszów Lubelski
תאריך פטירה: 1st נִשׂגָב 1941
מקום של מוות: Warszawa
מקצוע: neurologist, psychiatrist, psychoanalyst
Related towns: Zamość, Lublin

Matecki Władysław (ur. 10.09.1895, Tomaszów Lubelski – 01.08.1941, Warszawa) – lekarz neurolog i psychiatra, psychoanalityk.  

Był synem Mendla Mateckiego i Bajli z Halpernów. Wykształcenie zdobywał w gimnazjum im. Zamojskiego w Zamościu (1904–1908), a następnie, po przeprowadzce rodziny do Lublina, w lubelskim męskim gimnazjum rządowym im. Staszica. Już od wczesnej młodości dał się poznać jako uczeń wybitny i wszechstronnie uzdolniony. Świadectwo dojrzałości, które otrzymał w czerwcu 1913 r., zawiera wyłącznie oceny celujące ze wszystkich przedmiotów. Za nadzwyczajne osiągnięcia w nauce Rada Pedagogiczna gimnazjum im. Staszica nagrodziła go złotym medalem. Pomimo ogromnych aspiracji naukowych, przez kolejne lata zmuszony był zarabiać na utrzymanie siebie i młodszego rodzeństwa, udzielając prywatnych lekcji.

Początkowo miał zostać dentystą. W latach 1914/15 uczestniczył w kursach dentystycznych organizowanych w Warszawie przez dr. Ajzenberga, musiał z nich jednak zrezygnować, kiedy zostały ewakuowane w głąb Rosji. Dopiero w 1916 r. złożył podanie o przyjęcie na wydział lekarski Uniwersytetu Warszawskiego. Stamtąd, we wrześniu 1917 r. przeniósł się na  wydział lekarski Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Naukę kilkakrotnie był zmuszony przerywać. W 1918 r., po śmierci ojca, a wkrótce potem matki, Władysław stał się jedynym żywicielem rodziny. Przez wzgląd na trudne warunki rodzinne, został zwolniony ze służby wojskowej. Pomimo to zgłosił się jako ochotnik podczas wojny polsko-bolszewickiej; do marca 1921 r. udzielał pomocy rannym jako sanitariusz. Ostatecznie powrócił do Warszawy, gdzie kontynuował studia medyczne na Uniwersytecie Warszawskim. W lutym 1925 r. otrzymał tytuł doktora wszech nauk lekarskich[1.1].

Jego specjalizacją była neurologia i psychiatria. Został asystentem Adama (Abrama) Wizla, a następnie Maurycego Bornsztajna – ordynatorów oddziału psychiatrycznego w warszawskim Szpitalu Starozakonnych na Czystem, uchodzącym za jeden z najnowocześniejszych szpitali polskich okresu międzywojnia. Zajmował się psychoanalizą, publikował liczne prace na temat psychoanalitycznych aspektów terapii psychoz, a w szczególności schizofrenii i zaburzeń maniakalno- depresyjnych. Opisywane przez niego przypadki, oprócz analizy klinicznej, stanowić mogą cenny materiał antropologiczny, dokumentujący kondycję psychiczną pacjentów-Żydów, niekiedy wywodzących się ze środowisk chasydzkich, którzy poprzez urojenia i fantazje rekompensowali sobie doznawane krzywdy, upokorzenia oraz poczucie wyobcowania w społeczeństwie polskim. Rozdarcie między dwiema kulturami manifestowało się u nich często rozdwojeniem jaźni[1.2].  

Opublikowaną w 1937 r. pracę Zygmunt Freud – lekarz, myśliciel (pierwotnie wygłoszoną jako odczyt  w maju 1936 r., z okazji 80. rocznicy urodzin Freuda), Matecki skończył słowami: „Dając możność poznania i opanowania wszystkiego, co pierwotne, archaiczne, psychoanaliza umożliwia ludzkości, jak i jednostce, wzniesienie się na  wyższe szczeble bytowania psychicznego”[1.3]. Podczas gdy krytycy teorii Freuda podważali jej naukowy charakter, zarzucając jej mistycyzm i brak racjonalizmu, Matecki widział w niej naukę ścisłą, wiążąc z nią wielkie nadzieje na ujarzmienie destrukcyjnych popędów i na uzdrowienie psyche nie tylko jednostek, ale całych społeczeństw. Podzielał optymizm innych reprezentantów nurtu psychoanalitycznego w międzywojennej Polsce (w większości  zaangażowanych społecznie, zasymilowanych Żydów o poglądach liberalno-lewicowych). Jednak w miarę eskalacji faszyzmu i antysemityzmu w Europie, ten entuzjazm przygasł i zmienił się w rozpacz[1.4].

Żoną Mateckiego była Stefania Róża z d. Cynberg (1898–1942), córka Jakuba Cynberga (1864–1939), znanego lubelskiego lekarza i  społecznika.  Wraz z dwoma synami, Marianem (ur. 1923) i  Antonim Wiktorem (1928), rodzina Mateckich zamieszkała w Warszawie przy ul. Sosnowej 3.

W czasie wojny zostali przesiedleni do warszawskiego getta. Tam Matecki zaangażował się w tajne nauczanie. Był jednym z lekarzy-specjalistów prowadzących praktyki studenckie w szpitalu  przy ul. Śliskiej[1.5]. Pomagał w getcie chorym, chodząc do ich domów. W archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego zachowała się wypisana przez niego w dniu 11 lipca 1941 r. karta zgonu pacjenta  (sygn. Nr 221/16).

Władysław Matecki zmarł 1 sierpnia 1941 r., będąc jedną z pierwszych śmiertelnych ofiar epidemii tyfusu plamistego. Żona i młodszy syn Antoni Wiktor zostali zagazowani w niemieckim nazistowskim obozie zagłady Treblinka. Starszym, Marianem opiekował się przez pewien czas po śmierci ojca Ludwik Hirszfeld[1.6]. Henrykowi Makowerowi, który wspominał Mateckiego jako jednego z najinteligentniejszych warszawskich lekarzy[1.7], udało się początkowo uchronić chłopca, wówczas maturzystę, przed wywózką do Treblinki. Marian zginął w niewyjaśnionych okolicznościach w warszawskim getcie, uprowadzony przez Niemców.

Władysław Matecki pochowany został na Cmentarzu Żydowskim przy ul. Okopowej. Jest to również symboliczny grób grób jego żony i synów.

 

Wybrane prace Władysława Mateckiego:

  • Oświetlenie psychoanalityczne przypadku parafrenji, ”Kwartalnik Kliniczny Szpitala Starozakonnych” 1925, nr 4, ss. 242–250.
  • O popędach destrukcyjnych (Z zagadnień psychoanalitycznej teorji popędów),  „Rocznik Psychjatryczny” 1936, nr 26-27, ss. 134–144.
  • Zygmunt Freud – lekarz, myśliciel, „Warszawskie Czasopismo Lekarskie” 1937, nr 14, ss. 214–218.
  • Etiologia i terapia psychozy maniakalno-depresyjnej, „Klinika Współczesna” 1938, nr 6 (7/8), ss. 421–422.
  • Psychonerwica [w:] Podręczna encyklopedia prawa karnego, red. Makowski W., Warszawa 1938.
  • Publikacje Władysława Mateckiego w internetowym serwisie Biblioteki Narodowej Polona.

 Dorota Liliental

Bibliografia

  • Dobroczyński B., Rzepa T., Historia polskiej myśli psychologicznej: gałązki z drzewa Psyche, Warszawa 2009, ss. 275, 277.
  • Dybel P., Psychoanaliza – ziemia obiecana? Dzieje psychoanalizy w Polsce 1900–1918, Kraków 2016.
  • Gliński J.B, Słownik biograficzny lekarzy i farmaceutów – ofiar drugiej wojny światowej. T. 4, Warszawa 2011.
  • Hirszfeld L. Historia jednego życia, Warszawa 1989.
  • Makower H., Pamiętnik z getta warszawskiego, Wrocław 1987.

 

Print
הערות שוליים
  • [1.1] Gliński J.B., Słownik biograficzny lekarzy i farmaceutów – ofiar drugiej wojny światowej. T. 4. Warszawa 2011.
  • [1.2] Dybel P., Psychoanaliza – ziemia obiecana? Dzieje psychoanalizy w Polsce międzywojnia (1918-1939), t. 2. Między nadzieją i rozpaczą, Kraków 2016.
  • [1.3] Matecki W., Zygmunt Freud – lekarz, myśliciel, Warszawa 1937, s. 13.
  • [1.4] Dz. cyt., Dybel P., Psychoanaliza – ziemia obiecana? Dzieje psychoanalizy w Polsce międzywojnia (1918-1939).
  • [1.5]  Zabłotniak R., Zarys historyczny,[w:] Z dziejów tajnego nauczania medycyny i farmacji w latach 19391945, Warszawa 1977, s. 367.
  • [1.6] Hirszfeld L. Historia jednego życia, Warszawa 1989, s. 267.
  • [1.7] Makower H., Pamiętnik z getta warszawskiego, Wrocław 1987, s. 79.
In order to properly print this page, please use dedicated print button.