Żydzi w Bychowie po raz pierwszy wzmiankowani są w dokumentach z lat dwudziestych XVII w.[1.1]  W epoce polskiego panowania Bychów należał do powiatu orszańskiego, województwa trockiego. Bychów znalazł się w spisie miast, w których społeczność żydowska uległa masakrze w czasie najazdu Chmielnickiego. Następnie Żydzi pomogli pojmanemu przez Rosjan w 1662 r. polskiemu dowódcy Grochowskiemu, informując Polaków o jego położeniu[1.2]. Kiedy miasto wróciło do Polski, starozakonni otrzymali w 1669 r. od króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego przywilej, który został przekazany na ręce tutejszych Żydów – Izaaka i Abrama Wolfowiczów. Na jego mocy bychowscy Żydzi zostali zwolnieni z płacenia podatków na okres 20 lat z powodu „nadzwyczajnego spustoszenia mieszkańców napaścią Kozaków i Moskali”. W bychawskim pinkasie Bractwa Pogrzebowego pierwsze zapisy pojawiają się w 1673 r. Kolejny przywilej społeczność żydowska otrzymała od ówczesnego właściciela miasta Michała Sapiehy w 1758 r. Według spisu z 1766 r. kahał w Bychowie liczył 887 osób. W 1772 r. po I rozbiorze Polski miasto zostało włączone do guberni mohylewskiej.

Od 1784 r. do 1805 r. liczba żydowskich mieszczan, przy znacznej dominacji kupców, wahała się między 873 a 1244 (w księgach podatkowych mieszczanie chrześcijańscy odnotowani zostali tylko w 1787 r. w liczbie 132). Według spisu powiatowego z 1847 r. społeczność żydowska w Bychowie liczyła 3046 osób, w tym 1545 mężczyzn oraz 1501 kobiet, zaś w całym powiecie żyło 5727 Żydów. W latach 40-tych XIX wieku chrześcijanie stanowili 2% ogółu mieszkańców miasta, co sprawiało, że oprócz burmistrza, niemożliwe było wybranie drugiego radnego miejskiego - chrześcijanina. W związku z tym zezwolono na wybór dwóch radnych Żydów. Według spisu z 1897 r. w powiecie mieszkało 124820 osób, z czego 11352 było Żydami, zaś w samym mieście 6381 mieszkańców, w tym 3037 Żydów. Najpopularniejszym zajęciem Żydów, zarówno w Bychowie jak i okolicznych wsiach, był handel głównie produktami rolnymi oraz krawiectwo. W powiecie z pracy na roli utrzymywało się około 900 Żydów. [1.3] W 1880 r. w Bychowie było 11 żydowskich miejsc kultu, z czego 10 obiektów było drewnianych, a jeden murowany - synagoga wniesiona w I połowie XVII wieku[1.1.1].

W czasach radzieckich, w 1925 r. 11 rodzin żydowskich założyło w Bychowie kołchoz. Drugi kołchoz, w którym pracowali Żydzi powstał 4 lata później. W mieście funkcjonowała szkoła żydowska. W 1939 r. w mieście było 2295 Żydów (na 11026 mieszkańców ogółem). 04.07.1941 rozpoczęła się okupacja niemiecka. We wrześniu 1941 r. hitlerowcy rozstrzelali poza miastem, nad rzeką Dniepr 4000 Żydów z Bychowa oraz okolic[1.4].

Print
הערות שוליים
  • [1.1] ŻIH, Dział Dokumentacji Zabytków, Bychów.
  • [1.2] Bychow, w: The Encyclopedia of Jewish life before and during the Holocaust, red. S. Specktor, New York 2001, s. 227.
  • [1.3] ŻIH, Dział Dokumentacji Zbytków, Bychow, w: Jewriejskaja Encyklopedja, t. 5, Sankt-Petersburg 1909, s. 155.
  • [1.1.1] ŻIH, Dział Dokumentacji Zabytków, Bychów.
  • [1.4] Bychow, w: The Encyclopedia of Jewish life before and during the Holocaust, red. S. Specktor, New York 2001, s. 227-228.