Pierwsze wzmianki dotyczące Żydów zamieszkujących Kopyl sięgają pierwszej połowy XVII w. (wedle innych źródeł – 1720 r.). Społeczność utrzymywała się z handlu, z którego słynęło podówczas miasto.

W 1847 r. w Kopylu mieszkało 1824 Żydów. Należały do nich 172 na 424 domy. W 1835 r. przyszedł tu na świat Szalom Jakow Abramowicz, później sławny pisarz Mendele Mojcher Sforim (zm. 1917). Pięć lat później urodził się Jakow Abram Paperna (zm. 1919), krytyk literacki, nauczyciel, pisarz.

W 1865 r. w mieście istniały trzy synagogi. Zabudowa, w tym drewniana Wielka Synagoga (prawdopodobnie siedemnastowieczna), liczne domy modlitwy i dosłownie setki domów uległy zniszczeniu podczas wielkiego pożaru w kwietniu 1886 roku.

Wedle spisu z 1897 r. w Kopylu zamieszkiwały 4463 osoby, w tym 2671 Żydów. Źródłem utrzymania pozostawał niezmiennie handel, m. in. lokalnymi produktami tkackimi oraz końmi. Niektórzy parali się rzemiosłem (krawiectwo, stolarstwo, garbarstwo), inni oferowali usługi przewozowe do Mińska i Słucka oraz w całej okolicy.

W 1914 r., z powodu znalezienia się Kopyla w strefie przyfrontowej, władze rosyjskie wysiedliły miejscowych Żydów w głąb Rosji. Gdy restrykcje cofnięto dekretem z 24 maja 1915 r., powrócili daleko nie wszyscy. W 1917 r. w mieście było tylko 1830 Żydów, a tendencja spadkowa utrzymywała się wobec działań wojennych i bardzo trudnej sytuacji ekonomicznej.

Względna stabilizacja nastąpiła dopiero pod władzą Sowietów, choć pod ich rządami zapanował już inny ustrój społeczno-ekonomiczny. W 1923 r. miasto miało 3563 mieszkańców, a pośród nich 1573 Żydów. Źródłem dochodów było głównie rzemiosło, ale nie odbudowywano przedsiębiorstw i warsztatów. Część Żydów skierowano do pracy w kołchozach. Pomimo to panowało bezrobocie. Bolszewicy rzucili znaczne siły na „edukację polityczną”. Specjalna sekcja przy Centralnym Komitecie Komunistycznej Partii Białorusi tworzyła m. in. specjalne „ruchome szkoły”, przemieszczające się do miasteczka do miasteczka w celu „uświadomienia” miejscowych Żydów w zakresie idei rewolucyjnych, dziejów partii itp. Taka szkoła działała także w Kopylu, od 20 stycznia do 20 marca 1927 roku. Uczyło się w niej 30 osób: 24 mężczyzn i 6 kobiet. Sowieci kreowali też życie kulturalne m. in. studio dramatyczne, wieczory muzyczne itp. Pisał o tym w jednym ze swoich artykułów w połowie lat 20. urodzony w Kopylu znawca literatury i krytyk Lew Klejnbort. Pomimo to w mieście była tylko jedna szkoła żydowska, funkcjonująca jeszcze w początkach lat 30. XX wieku.

W 1937 r. z wielką pompą obchodzono stulecie urodzin Mendele Mojchera Sforima. W 1939 r. w mieście mieszkało 1435 Żydów.

Pod koniec czerwca 1941 r. nadeszła okupacja niemiecka. Żydów zmuszono do noszenia opasek z sześcioramienną gwiazdą oraz znaków rozpoznawczych na ramionach. Powstał Judenrat. Niemcy utworzyli getto na 2 tys. ludzi, położone pomiędzy dzisiejszymi ulicami Janki Kupały, Proletariacką, Traktorną i Partyzancką. 25 marca 1942 r. 1300 Żydów zebrano w synagodze, a następnie rozstrzelano. 23 lipca 1942 r. nastąpiła ostateczna likwidacja getta. Zginęło 2915 Żydów, a około 200 osób zdołało uciec. Sprawcami mordów byli Niemcy oraz miejscowa milicja białoruska.

W 1965 r. w mieście ustawiono tablicę upamiętniającą społeczność żydowską. W 1999 r. w Kopylu mieszkało 3 Żydów.

Print