W początkach XVIII w. miała 466 mieszkańców, w tym 40 Żydów. Ale początki gminy to zapewne druga połowa XVIII wieku. Kahał powstał przed 1777 rokiem. W 1785 r. mieszkało w Krzywczy 62 Żydów. Pod koniec XVIII w. należało do nich 5 domów na ogólną liczbę 101. W 1835 r. na terenie miejscowej parafii rzymskokatolickiej mieszkało 196 Żydów.

W 1870 r. gmina żydowska liczyła 626 osób i posiadała synagogę, cmentarz oraz szkołę religijną z 30 uczniami. W samej Krzywczy ich liczebność nie przekraczała jednak 250 – jednej czwartej ogólnej liczby mieszkańców. Poza Krzywczą największa grupa Żydów, licząca 70 osób, mieszkała w Ruszelczycach. Rabinem był tu wówczas Mosze Eliezer Galler, ożeniony z córką cadyka dynowskiego Cwi Elimelecha.

W 1900 r., pomimo, że liczebność gminy żydowskiej wzrosła do 935 osób, społeczność została włączona do przemyskiej gminy wyznaniowej. Przed wybuchem I wojny światowej w samej Krzywczy mieszkało 860 Żydów[1.1], ale w 1921 r. już tylko 203 na 928 mieszkańców, a w pobliskim Bachowie – 82 (natomiast w całej gminie jako jednostce administracyjnej – 457 Żydów).

W okresie międzywojennym Żydzi zakupili drewniany podcieniowy dom przy rynku z przeznaczeniem na mieszkanie rabina. Budynek ten, zwany przez miejscowych „rabinówką”, zachował się do dzisiaj (w okresie powojennym działała w nim restauracja). Przed 1939 r. w Krzywczy działało też Kółko Gospodarskie Żydowskiego Towarzystwa Rolniczego.

We wrześniu 1939 r., po napadzie na Polskę i objęciu jej ziem swoją okupacją, Niemcy zamordowali 14 Żydów w lesie na Górze Krzywickiej. W październiku 1939 r. zabili kolejnych kilkudziesięciu Żydów. W maju 1943 r. na miejscowym cmentarzu żydowskim Niemcy rozstrzelali 11 Żydów z Krzywczy i Kańczugi. Pozostałych wywieziono do getta w Przemyślu (wedle The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust wywózka wprost do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Bełżcu nastąpiła już w lipcu 1942 r.; być może nie objęła wszystkich. W pobliskim Bachowie Niemcy zamordowali ośmioosobową żydowską rodzinę Leidnerów. Ich zwłoki zakopano w miejscu egzekucji.

Nota bibliograficzna

  • Krzywcza, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. S. Spector, G. Wigoder, t. 2, New York 2001, s. 686.
Print
הערות שוליים
  • [1.1] Niektóre źródła historiograficzne nie potwierdzają tej liczby. Por. Krzywcza, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, red. S. Spector, G. Wigoder, t. 2, New York 2001, s. 686.