"Ulica Żydowska" to projekt zakładający przeprowadzenie interdyscyplinarnych działań na rzecz dziedzictwa Żydów polskich, szczególnie tych, którzy jeszcze przed 1941 rokiem byli mieszkańcami Grodziska Mazowieckiego i okolicznych wsi. Mamy głębokie przekonanie, że ochrona tego dziedzictwa stanowi dla nas, mieszkańców, istotne zobowiązanie. Z poczucia odpowiedzialności i świadomości tego, jak bardzo krajobraz kulturowy miast i miasteczek zubożał wraz z tragedią Holocaustu, zrodziła się w nas potrzeba przeszukania pamięci, zgromadzenia wszelkich śladów przeszłości, stworzenia dokumentacji fotograficznej, oraz bazy historii mówionej, podjęcia wszelkich możliwych działań, które sprawią, że opowieść o żydowskich mieszkańcach Grodziska - tak brutalnie przerwana - będzie miała swój ciąg dalszy, a jej pamięć poniosą także nowi mieszkańcy, w tym szczególnie młodzież.

Projekt ma swoje źródło także w prostym, codziennym doświadczeniu. Spacerując uliczkami Grodziska, widząc zanikające ślady po żydowskich mieszkańcach, odwiedzając samotny, uśpiony kirkut, mieliśmy poczucie, że wraz z tym wszystkim miasto traci swoją tożsamość, staje się puste w środku, nowe i piękne, ale zarazem pozbawione twarzy. Na początku XX wieku w Grodzisku 80% ludności stanowili Żydzi. Trudno więc nawet mówić o żydowskiej mniejszości. Odsetek ten zmniejszył się w latach 20-tych kiedy, w obliczu wielkiego kryzysu, wielu mieszkańców zdecydowało się na emigrację zarobkową. Niemniej liczba ludności żydowskiej wynosiła wówczas aż 40 %. Nadal było to więc bardzo dużo. Z pewnością w historii tego sąsiedztwa, w historii sztetl Grodzisk, było wiele wspaniałych kart: przyjaźnie, sąsiedzka pomoc, mieszane małżeństwa. Odmienność stawała się codziennością, stanowiła po prostu jeden z elementów społeczno-kulturowego krajobrazu, w którym można było czuć się u siebie. Wśród żydowskich mieszkańców byli zarówno Żydzi zasymilowani, dobrze wykształceni, pełniący funkcje publiczne czy prowadzący punkty usługowe w mieście. Mieszkali w Grodzisku także Żydzi religijni, uczęszczający do synagogi. Byli lewicujący syjoniści marzący o własnym kraju - Erec
Israel. Ale byli też rozśpiewani Chasydzi na czele ze swym Cadykiem. O nich wszystkich wiemy bardzo mało. Niektóre imiona i nazwiska przetrwały na cmentarnych inskrypcjach. Symbole wyryte na macewach mogą co nieco powiedzieć o ich życiowej postawie czy profesji. Ale to nadal mało. Chcemy ich poznać i opowiedzieć ich historię.

Projekt "Ulica Żydowska zakłada trzy poziomy działań:
- działania na rzecz historii: zbieranie wywiadów (oral history) ze starszymi
mieszkańcami miasta, stworzenie internetowej bazy historii mówionej Grodziska, która zostanie zamieszona na specjalnie stworzonej stronie internetowej; w działalność poszukiwawczą zostanie włączona także młodzież licealna z okolicznych szkół po odpowiednim przeszkoleniu; zbierać będziemy także wszelkie materialne pamiątki, przeprowadzimy fotograficzną akcję, która utrwali zanikające dziedzictwo kultury materialnej oraz miejsca w jakiś szczególny sposób związane z historią grodziskich Żydów. Równocześnie powstanie film dokumentalny rejestrujący zarazem działania
poszukiwawcze, jak i próbujący opowiedzieć o historii dawnego Grodziska poprzez pamięć obecnych mieszkańców.
- działania edukacyjne: wraz z Gminą Wyznaniową Żydowską w Warszawie
przeprowadzimy warsztaty dla młodzieży uczące postaw tolerancji wobec odmienności kulturowej, przygotujemy też materiały dla nauczycieli dotyczące historii grodziskich Żydów, które będą stanowić wsparcie do nauczania o tym obszarze historii mieszkańców miasta. Przed wdrożeniem tych materiałów do szkół, zorganizujemy także szkolenia dla nauczycieli.
- działania kulturalne: przygotujemy wydarzenie kulturalne, które cyklicznie będzie przypominało o wielokulturowym charakterze miasta (mieszkańcami są także Romowie). Pierwsza impreza odbędzie się już niebawem, 20 marca 2010.

Kolejna impreza będzie okazją do prezentacji tego, co udało się podczas trwania projektu uzyskać. Towarzyszyć będzie konferencji popularnonaukowej pod roboczym tytułem „Żyli wśród nas...”.

Imprezy będą miały charakter warsztatowy. Warsztaty wycinanek żydowskich, Jidysz, kuchni żydowskiej czy muzyki i tańców żydowskich staną się wspólnym doświadczeniem mieszkańców, pozwolą posmakować tego, co jako element dziedzictwa kultury żydowskiej, istniało także w Grodzisku.

W toku projektu powstaną mapy dawnego Grodziska, prezentowane w przestrzeni miasta wraz z oznaczeniami informującymi o miejscach związanych z dziedzictwem Żydów.

Partnerami projektu są Żydowska Gmina Wyznaniowa w Warszawie oraz Muzeum Historii Żydów Polskich oraz Centrum Kultury w Grodzisku Mazowieckim, Stowarzyszenie Dom Tańca. Patroni medialni: Midrasz, www.jewish.org, Wspólny Powiat, Program 2 Polskiego
Radia.

Warto dodać, że w dniu 24 kwietnia 2010 r. Robert Augustyniak - jeden z liderów Projektu Ulica Żydowska - został odznaczony medalem "Powstania w Getcie Warszawskim". To prestiżowe wyróżnienie przyznawane jest co roku przez Stowarzyszenie Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej "ludziom, którzy słowem i piórem walczą z przejawami ksenofobii, nacjonalizmu i antysemityzmu".

Projekt prowadzi Stowarzyszenie Europa i My
ul. Rusałki 33
05-827 Grodzisk Mazowiecki
ulicazydowska@gmail.com
koordynator: Joanna Sarnecka
tel. 512 103 504
joannazmilanowka@gmail.com
 

Print