Kiedy w początkach XIX w. Żydzi zaczęli osiedlać się w Radomsku, nauczanie ich dzieci i młodzieży odbywało się początkowo w gmachu założonego w tym celu bet midraszu, funkcjonującego również jako dom modlitwy. Z czasem jednak zaczęło powstawać w mieście coraz więcej żydowskich szkół. W okresie dwudziestolecia międzywojennego funkcjonowały tu już:

  • szkoła powszechna im. Berka Joselewicza;
  • szkoła powszechna tzw. rozwojowa;
  • dwie szkoły typu Talmud-Tora;
  • religijna szkoła dla dziewcząt sieci Bet Jaakow;
  • jesziwa „Keter Tora” dla nieżonatych studentów;
  • hebrajska szkoła prywatna;
  • prywatne gimnazjum żydowskie założone przez Luizę (Ludwikę) Weintraubównę.

Mimo tak wielu możliwości część żydowskich dzieci z Radomska pobierała naukę w polskich gimnazjach Piotrkowa i Częstochowy, zatrzymując się tam zwykle na stancji[1.1].

W 1909 r. powstało w Radomsku muzyczne i śpiewacze towarzystwo Hazomir. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości towarzystwo znacznie rozwinęło swoją działalność, m. in. uruchomiło bibliotekę i koło teatralne; stało się tym samym żydowskim stowarzyszeniem kulturalnym[1.2]. Kulturotwórczą rolę pełniła również biblioteka im. Szaloma Alejchema, uruchomiona w mieście w 1926 roku.

Popularnością cieszyły się także żydowskie kluby sportowe: Hakoach (założony w 1921 r.), Makabi (1924), Hapoel (1929), Gwiazda i Morgenstern[1.3].

Nie bez znaczenia dla radomszczańskiej kultury żydowskiej był także miejscowy rozkwit chasydyzmu. Dynastię cadyków z Radomska zapoczątkował w 1843 r. ówczesny tutejszy rabin, uznany później za cadyka, Szlomo Kohen Rabinowicz – uczeń piotrkowskiej jesziwy i cadyka Meira z Opatowa, kompozytor muzyki chasydzkiej, autor dzieła Tiferet Szlomo[1.1.2]. Pod względem znaczenia dwór radomszczański uznawany był za trzeci w Polsce, po Górze Kalwarii (Gur) i Aleksandrowie Łódzkim (Aleksandrow).

Print
הערות שוליים
  • [1.1] Burchard P., Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce, Warszawa 1990, s. 121; Sankowski S., Z dziejów miasta Radomska (do 1939 r.), Radomsko 1995, ss. 146 i 153.
  • [1.2] Sankowski S., Z dziejów miasta Radomska (do 1939 r.), Radomsko 1995, ss. 153 i 156.
  • [1.3] Sankowski S., Z dziejów miasta Radomska (do 1939 r.), Radomsko 1995, s. 156.
  • [1.1.2] Sankowski S., Z dziejów miasta Radomska (do 1939 r.), Radomsko 1995, ss. 153 i 156.