Choć od początku XIX w., dzieci żydowskie mogły uczęszczać do polskich szkół parafialnych, to i tak częściej uczyły się w szkołach religijnych – chederach. Część młodzieży żydowskiej uczęszczała natomiast do gimnazjów[1.1].

Na początku XX w. z inicjatywy działaczy syjonistycznych zakładano biblioteki hebrajskie w wielu miastach Mazowsza, także w Ostrołęce. W 1910 r. za prowadzenie nielegalnej biblioteki aresztowano Gdalę Hersza Rozenbluma oraz innych mieszkańców Ostrołęki. Placówka ta liczyła 355 tomów. Przy bibliotekach działały niekiedy kółka dramatyczne. Na początku XX w. prężnie rozwijał się teatr amatorski[1.2]. Jego pionierami w Ostrołęce byli m. in. Awigor Melina, Wejwel Bajuk, Aron i Fajga Zysmanowie. Zaczynali od monologów, jednoaktówek i skeczy.

W czasie I wojny światowej obok 3-klasowej szkoły polskiej istniała 1 placówka żydowska i około 30 chederów. Po 1918 r. uruchomiono w Ostrołęce szkołę talmudyczną. W okresie międzywojennym wielu żydowskich chłopców uczyło się w jesziwie Bet Josef, potem przeniesionej do Ostrowi Mazowieckiej. Wśród jej założycieli byli rabini: Joel Klajnerman, Aron Anulik, Meir Segał.

W okresie międzywojnia działało ambitne kółko amatorskie Ha-Szomer ha-Cair, wystawiające m. in. dzieło sceniczne Bohater w łańcuchach według Nędzników Wiktora Hugo czy Dla naszej wiary wedle Szaloma Asza. Istniały też kółka amatorskie rzemieślników, które specjalizowały się w wystawianiu sztuk religijnych z okazji święta Purim i Sukot. Najwybitniejszą postacią teatru ostrołęckiego był Meir Margules, który w 1922 r. wyemigrował z ramienia He-Chaluc do Palestyny. Przedtem jako młody chłopak stawiał pierwsze kroki w amatorskim kółku teatralnym w Ostrołęce. W Palestynie, a potem w Izraelu, stał się pierwszoplanową postacią telawiwskiego teatru „Ohel”. W 1964 r. dostał Nagrodę Izraela – najwyższą nagrodę państwową za zasługi dla rozwoju teatru izraelskiego[1.3].

Kolejna znana postać, która związana była z miastem, to urodzony w Ostrołęce, a mieszkający potem w Łomży Icchak Iwri[1.4]. Położył on duże zasługi dla życia literackiego i artystycznego Izraela. Opublikował zbiór wierszy o tematyce wojennej Między krwią a krwią, za które zdobył uznanie izraelskiej oraz światowej krytyki. Był też autorem tekstów do pieśni i piosenek, które można było usłyszeć w rozgłośni „Głos Izraela”. Jeszcze w latach 20. XX w. zdobył rozgłos mieszkający w Ostrołęce Mark Rakowski, pisarz i tłumacz. W 1956 r. wrócił do Polski ze Związku Radzieckiego. Był członkiem Związku Literatów Polskich.

Print
הערות שוליים
  • [1.1] Gołota J., Z dziejów społeczności żydowskiej w Ostrołęce na tle innych miast mazowieckich, [w:] Ostrołęka na tle innych miast mazowieckich w XIX i XX w., Ostrołęka 1998, s. 95.
  • [1.2] Szczepański J., Społeczność żydowska Mazowsza w XIX–XX wieku, Pułtusk 2005, s. 352.
  • [1.3] Szczepański J., Społeczność żydowska Mazowsza w XIX–XX wieku, Pułtusk 2005, s. 353.
  • [1.4] Księga Żydów ostrołęckich, red. I. Iwri i in., Ostrołęka – Tel Aviv 2002, s. 300.