Żydzi zaczęli osiedlać się w Białej Rawskiej w drugiej połowie XVIII wieku. Miasto szybko stało się ważnym, lokalnym ośrodkiem żydowskim. W 1822 r. utworzono samodzielną gminę żydowską. W tym czasie kahał posiadał już własny cmentarz z domem przedpogrzebowym, drewnianą synagogę, cheder oraz mykwę. Gdy w 1842 r. spłonęła synagoga, budowę nowej, murowanej rozpoczęto trzy lata później, a ukończono w 1847 roku.

W latach 20. XX w. w Białej Rawskiej mieszkało 1429 Żydów, co stanowiło 60% mieszkańców miasta. Zajmowali się oni głównie handlem; dzierżawili w mieście i okolicach karczmy oraz rzeźnie. Należało do nich 66 sklepów. W następnych latach liczba Żydów zmniejszyła się, jednak w 1939 r. nadal stanowili około 40% mieszkańców Białej Rawskiej.

We wrześniu 1939 r., zaraz po wkroczeniu do miasteczka, Niemcy kazali wszystkim mieszkańcom (zarówno Polakom jak i Żydom) zgromadzić się na rynku. Zgromadzenie to sfilmowali w celach propagandowych.

Na jesieni 1941 r. Niemcy utworzyli getto pomiędzy ulicami Gęsią, Brukową, Narutowicza, Mickiewicza, Szeroką i Zakątną, w którym uwięzili blisko 6 tys. Żydów z Białej, Piaseczna i Żyrardowa. Wielu z nich zmarło wskutek głodu i chorób. Likwidacja getta nastąpiła 27 października 1942 roku. Jego więźniów przewieziono do Rawy Mazowieckiej, a następnie do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady Treblinka 2.

Bibliografia

  • Biala Rawska, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust, red. S. Spector, G. Wigoder, t. I, New York 2001, s. 137.
  • Biała Rawska, [w:] The Yad Vashem Encyclopedia of the Ghettos during the Holocaust, red. G. Miron, Sh. Shulani, t. I, Jerusalem 2009, ss. 46–47.
Print