Osada targowa Chodel powstała prawdopodobnie około połowy XV wieku. W 1517 r., na mocy przywileju króla Zygmunta Starego, w miejscu osady lokowane zostało miasto na prawie magdeburskim[1.1]. Położony w pewnej odległości od szlaków handlowych, w pobliżu konkurencyjnych, prężnie działających miast – Opola, Urzędowa i Bełżyc, Chodel rozwijał się jako lokalny ośrodek handlowy i rolniczy. Mieszkańcy utrzymywali się głównie z rolnictwa i rzemiosła. W 1570 r. ówcześni właściciele miasta, Stanisław, Kacper i Bernard Maciejowscy, wydali dokument zabraniający Żydom osiedlania się w Chodlu i na jego przedmieściach[1.2].]].

Na początku XVII w. dobra chodelskie przeszły na własność Kolegium Jezuitów w Lublinie. W 1616 r. jezuici wznieśli w pobliżu miasta kaplicę, zaś znajdujący się w niej obraz Matki Boskiej Loretańskiej, uznawany za cudowny, ściągał do miasta rzesze pielgrzymów, co sprzyjało rozwojowi Chodla. Pomyślny okres rozwoju miasteczka przerwał wybuch zarazy w 1629 r., w wyniku której zmarła około połowa mieszkańców. W II połowie XVII i na początku XVIII w. Chodel był kilkakrotnie niszczony przez wojska szwedzkie i moskiewskie, zaś w 1770 r. wielki pożar strawił 31 domów, karczmę i dwór. Po kasacji jezuitów w 1733 r., cały majątek zakonu przeszedł na rzecz Komisji Edukacji Narodowej, a następnie został przekazany w ręce prywatnych właścicieli. W 1795 r. tereny obecnej gminy Chodel zostały zajęte przez Austrię podczas III rozbioru Polski. Tereny Lubelszczyzny i Sandomierskiego stały się Galicją Zachodnią, kraj został podzielony na cyrkuły[1.3].

W 1807 r. w wyniku wojen napoleońskich powstało Księstwo Warszawskie, do którego w 1809 r. przyłączono ziemię chodelską. Po upadku Księstwa Warszawskiego w 1815 r., departament lubelski znalazł się w granicach Królestwa Polskiego pod berłem cara. Rosjanie podzielili kraj na województwa (dawne departamenty), pozostawiono zaś podział na powiaty. Rosjanie wprowadzili dodatkowy podział na obwody skupiającego po dwa lub trzy powiaty. Tereny wokół Chodla weszły w skład powiatu lubelskiego, obwodu lubelskiego i województwa lubelskiego. W 1814 r. Chodel, będący wówczas niewielkim, podupadłym ośrodkiem rolniczym, został po raz kolejny zniszczony przez pożar, zaś w 1824 r., na wniosek Komisji Województwa Lubelskiego, utracił prawa miejskie. Odzyskał je wprawdzie w 1838 r., lecz wkrótce, w 1870 r., ponownie utracił na skutek represji po powstaniu styczniowym.

W II połowie XIX w., na skutek częstych zmian właścicieli, a także z powodu licznych konfliktów pomiędzy dworem a mieszczanami, Chodel przeżywał okres stagnacji gospodarczej. Większość mieszkańców utrzymywała się z rolnictwa, choć żyło tu także kilku rzemieślników. Według danych z 1860 r. w miasteczku znajdowała się także ubojnia bydła i jatka żydowska, jeden sklep wielobranżowy, szkoła elementarna i żydowski dom modlitwy oraz dworska karczma zajezdna przy rynku. Zezwolenie na organizowanie 6 jarmarków rocznie, które Chodel otrzymał w 1870 r., przyczyniło się do ożywienia życia gospodarczego. Mimo epidemii cholery w 1892 r. i kolejnych pożarów w latach 1882, 1892 i 1897, Chodel rozwijał się jako centrum handlu końmi i trzodą chlewną. Pod koniec XIX w. istniało tu kilkanaście sklepów spożywczych, galanteryjnych i kolonialnych, hurtowe składy alkoholu, karczmy i piwiarnie, apteka, a także dwie garbarnie i cegielnia. Mieszkająca tu ludność chrześcijańska trudniła się głównie rolnictwem, handlem bydłem i trzodą chlewną oraz rzemiosłem, zaś ludność żydowska – rzemiosłem i handlem[1.4].]].

W czasie I wojny światowej w okolicach Chodla dwukrotnie toczyły się ciężkie walki. Polegli żołnierze rosyjscy, austro-węgierscy oraz niemieccy spoczywają na cmentarzu wojennym na wzgórzu, na południe od miasta. W wyniku działań wojennych miasteczko zostało zrabowane i niemal całkowicie zniszczone, co zahamowało rozwój ośrodka w okresie międzywojennym. W 1918 r. te ziemie powróciły do odrodzonej Polski. W 1925 r., na mocy ustawy o reformie rolnej, rozpoczęła się parcelacja majątku, zaś w 1934 r. część dóbr, obciążona długami, przeszła na własność Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. W dwudziestoleciu międzywojennym w mieście działy 3 garbarnie, kilka masarni i jatek, a także przedsiębiorstwo powozowe. W czasie II wojny światowej miasteczko zostało zniszczone w ponad 30%, nastąpił także znaczny ubytek ludności[1.5].

Print
הערות שוליים