W latach 1975-1998
administracyjnie należał do województwa zielonogórskiego, a w latach 1950-1975
do województwa poznańskiego.

Do 1919 r. miejscowość
należała do Prus, prowincja Poznań, powiat Meseritz, w 1920 r. Zbąszyń wszedł w
granice Polski.

Pierwszą osadę na tym terenie wybudowano
najprawdopodobniej już w XI w. Jednak najstarsza wzmianka na temat miasta
pochodzi z 1231 r., natomiast w 1238 r. wspomina się o istnieniu kościoła. Od
XIII w. w Zbąszyniu istniała komora celna. Dokładna data lokacji miasta nie
jest znana. Prawdopodobnie prawa miejskie Zbąszyń otrzymał na początku XIV w.,
około 1311 r. Do końca XIV w. Zbąszyń był miastem książęcym i królewskim.

W okresie od początku XV w. do II rozbioru Polski
Zbąszyń był miastem prywatnym. Polityka społeczna i ekonomiczna właścicieli
wobec miasta miała na ogół charakter protekcyjny. Pozyskiwali oni od króla i
sejmu przywileje i ulgi dla miasta (przede wszystkim handlowe i podatkowe),
oraz sami nadawali mu różne przywileje, które przynosiły im i miastu korzyści.
Pierwszym właścicielem Zbąszynia była rodzina Zbąskich. W 1393 r. król
Władysław Jagiełło podarował miasto wojewodzie mazowieckiemu Janowi Głowaczowi
z Nowego Targu, który przyjął nazwisko Zbąski.

W pierwszej połowie XV w. Zbąszyń stał się ważnym
ośrodkiem husytyzmu w Wielkopolsce, którego głównym przedstawicielem w Polsce
był ówczesny właściciel Zbąszynia – Abraham Zbąski. W 1442 r., po śmierci
Zbąskiego, husyci zostali wygnani z miasta.

Od 1613 r. Zbąszyń był własnością rodu Ciświckich,
którzy dokończyli budowę zamku. W 1654 r. pięć kobiet oskarżonych o czary
zginęło na stosie, a procesy czarownic w Zbąszyniu trwały jeszcze do połowy
XVIII w. W 1655 r. Szwedzi zniszczyli zamek i miasto. W 1700 r. miasto przeszło
na własność rodu Garczyńskich, którzy odbudowali zamek. W 1705 r. Szwedzi
ponownie zniszczyli zbąszyński zamek.

Po II rozbiorze Polski w 1793 r. Zbąszyń wszedł w
skład państwa pruskiego. W połowie XIX w. miasto licznie nawiedzały pożary i
powodzie. W 1870 r. w Zbąszyniu powstał ważny węzeł kolejowy.

Gdy po I wojnie światowej wybuchło powstanie
wielkopolskie, o miasto toczyły się walki, w wyniku których w 1920 r. Zbąszyń
stał się polskim miastem granicznym. Niemcy, którzy stracili ważny węzeł
kolejowy, wybudowali po drugiej stronie granicy Zbąszynek (j. niem. Neu
Bentschen – Nowy Zbąszyń).

W październiku 1938 r. w Zbąszyniu powstał obóz
przejściowy dla ok. 6 tys. Żydów pochodzenia polskiego, których Niemcy
wypędzili do Polski. W latach 1941-1944 w Zbąszyniu znajdował się również obóz
pracy przymusowej dla Żydów.

1 IX 1939 r. Niemcy zajęli zbąszyński dworzec
kolejowy i miasto. 27 I 1945 r. do Zbąszynia wkroczyła Armia Czerwona. Po II
wojnie światowej miasto ponownie wróciło do Polski. Od 1975 r. przez 24 lata
Zbąszyń był częścią województwa zielonogórskiego, a w wyniku nowego podziału
administracyjnego kraju w 1999 r. wrócił do Wielkopolski.

Miasto liczy 6.244
mieszkańców (dane GUS z 31 XII 2007 r.).

Print