Do XIII w. obecny Barcin był skupiskiem domostw przy przeprawie przez rozlewiska Noteci i bagna. Z czasem powstała wieś, która stała się około 1150 r. siedzibą parafii. Nazwa Barthico pojawia się w źródłach z lat 1215–1233.

Prawa miejskie osada otrzymała w 1541 r. dzięki staraniom rodu Krotoskich (Krotowskich), którzy byli właścicielami dóbr barcińskich. W latach 1548–1551 osiedli w Barcinie i okolicach emigranci z Czech, wydaleni za praktykowanie nauk Jana Husa. Powstał zbór Braci Czeskich (działał przez 70 lat do około 1610 r.) ze szkołą elementarną (powstała w 1560 r.), słynącą z wysokiego poziomu nauczania. Jan Krotoski senior i jego potomkowie stali się zagorzałymi zwolennikami kościoła reformowanego. Niebawem w Barcinie osiedlili się też holenderscy mennonici.

Po śmierci w początkach XVII w. ostatniego z rodu Krotoskich miasto pozostało własnością prywatną. Wojny toczone w XVII i XVIII w. zniszczyły miasto. Pod koniec XVIII w. zaczęli osiedlać się w Barcinie ewangelicy, pochodzący z głębi Niemiec.

W drugiej połowie XIX w. nastąpił stopniowy rozwój miasta za sprawą industrializacji. Po 1860 r. zaczęto eksploatować leżące niedaleko Barcina, zalegające na głębokości około 20–50 metrów złoża wapieni. W okolicy rozwinął się przemysł wydobywczy, cementowy, meblarski i spożywczy. W 1889 r. Barcin uzyskał połączenie kolejowe ze Żninem i Inowrocławiem. W 1912 r. uruchomiono linię kolejową Barcin–Mogilno. W okolicach miasta toczyły się walki polsko-niemieckie w czasie powstania wielkopolskiego (1918–1919). W czasie trwania drugiej wojny światowej część ludności polskiej była eksterminowana albo wysiedlona.

Nota bibliograficzna

  • Krzyś J., Cieślak Cz., Szkice z przeszłości Barcina, Grudziądz 2007.
Print