W początkach XX w. Berisz Perlmutter, student miejscowej jesziwy i działacz syjonistyczny, oraz Mosze Gesundhajt i Abraham Rybak powołali do życia towarzystwo literacko-muzyczne „Hazomir”. Jego prezesem został zasymilowany prawnik Goldberg, a spotkania odbywały się początkowo w domu Tanhuma Altera przy ul. Chorzelskiej. Później Hazomir miała swoją siedzibę w budynku przy ul. Jeneralskiej (Długiej).

Organizacja gromadziła ludzi z różnych środowisk i miała ogromny wpływ na żydowskie życie w Mławie. W jej siedzibie powstała biblioteka książek w języku jidysz, hebrajskim, rosyjskim i polskim. Z odczytami przyjeżdżali tu m.in. Icchok Lejb Perec, Hillel Zeitlin, dr Aleksander Mukdoni, dr Meir Klumel, Szlomo Zemah i Szalom Asz. Pogadanki prowadzili także lokalni działacze – Berisz Perlmutter, Mosze Merker, Binem Warszawski i Fajwel Opatowski.

W ramach „Hazomiru” powstał chór pod kierunkiem Bena-Lajzera Frieda, dyrygenta orkiestry pułku dragonów, oraz Klinkelsteina, dyrygenta orkiestry kozackiej; później prowadził go pierwszy skrzypek orkiestry klezmerskiej Mendel Gurni. Powstał tu także zespół mandolinowy i grupa teatralna, którą kierowała Rachela Golomb (Gołąb). Jej pierwszymi aktorami byli: Nancze Wiczinska, Fejcze Lederberg, Andzia Bieżunska, Sabina Lipszyc, Aaron Perelman, Awraham Grinberg, Jona Lipiński, Dudek Lipszyc, Bure-Icel Perlmutter, Fajwel Opatowski. Wystawiali sztuki Gordona, Goldfadena, Ibsena i Czechowa. Rosyjskie dramaty tłumaczył na jidysz Fajwel Opatowski.

Nowoczesność działań podejmowanych przez „Hazomir” budziła opór w części mławskiej społeczności żydowskiej. Rabin uznał za gorszące wspólne zajęcia chłopców i dziewcząt. Próbowano wymusić na Perlmutterze zaniechanie działalności, zakazano mu wstępu do domu modlitwy chasydów aleksandrowskich. Jednak Perlmutter nie dał się złamać. Po śmierci prezesa Goldberga sam objął kierownictwo i w 1904 r. przekształcił Hazomir w pierwszy klub syjonistyczny w Mławie[1.1].

Print
הערות שוליים
  • [1.1] Jonis Z., The Old Home Town, [w:] Jewish Mlawa; Its History, Development, Destruction (Mława, Poland), Mlawa Ha-Yehudit; Koroteha, HitpatKhuta, Kilyona, Di Yidishe Mlawe; Geshikte, Oyfshtand, Unkum, red. D. Shtokfish, Tel Awiw 1984; http://www.jewishgen.org/yizkor/mlawa/mla449.html [dostęp: 09.11.2013].