Społeczność żydowska pojawiła się w Górze Kalwarii dopiero w XIX wieku. Wówczas bowiem zniesiony został zakaz osiedlania się dla przedstawicieli wyznania mojżeszowego. W okresie niewoli narodowej miasto, które dotychczas stanowiło katolickie centrum pasyjne zostało sekularyzowane przez władze pruskie. W mieście szybko zaczęły się otwierać sklepy i zakłady rzemieślnicze, kierowane przez przedstawicieli ludności żydowskiej.

Rosnące wpływy i zamożność Żydów wzbudzała niechęć i reakcje obronne polskich przedsiębiorców. Głównym problemem były wysokie dochody z produkcji i sprzedaży produktów alkoholowych. Polscy mieszkańcy Góry Kalwarii domagali się zakazania starozakonnym zajmowania się propinacją. Żądania wzorowano na Grójcu, gdzie Żydzi nie mogli się zajmować niektórymi gałęziami gospodarczymi. Wzajemne podejrzenia i niechęć potęgowały zacofanie gospodarcze miasteczka.

Bliskość dużego ośrodka ekonomicznego i produkcyjnego, jakim była Warszawa, pogrążały handel i rzemiosło. W XIX–XX w. wśród rzemieślników najwięcej było krawców (m.in. zakład krawiecki Cybuli przy ul. Piłsudskiego 15), szewców i piekarzy. Z większych zakładów należących do Żydów warto wymienić tartak przy ul. Wiślanej oraz kuźnię Altszulera. Miejscem handlu żydowskich sprzedawców były jatki, które znajdowały się tuż przy rynku.

Pewne ożywienie gospodarcze w Górze Kalwarii zaznaczyło się od XIX w., gdy miasto stało się centrum chasydyzmu za sprawą obecności w mieście cadyków z dynastii Alterów. Ruch pielgrzymkowy wpływał na wzrost koniunktury gospodarczej. Wielu dla Żydów zajęło się wynajmem domów i mieszkań, wzrosła też liczba kupców i woźniców. Ogromna liczba przyjezdnych spowodowała księcia Lubomirskiego, hrabiego Zamojskiego oraz przedsiębiorcę Paszkowskiego do budowy kolejki wąskotorowej (podejrzewano, że cadyk jest jej „cichym udziałowcem”). Trasa kolejki wiodła z warszawskiego Placu Unii Lubelskiej do Góry Kalwarii (przystanek przy ul. Pijarskiej). W ten sposób żydowskie życie religijne przyczyniło się do rozbudowy infrastuktury miasta[1.1].

Niektórzy żydowscy przedsiębiorcy w Górze Kalwarii w okresie międzywojennym:

  • Lekarze:

Rozenberg P.

  • Bławaty:

Lichtensztejn Ł.
Lichtensztejn M.
Szenkier Ch.
​Sztern S. 

  • Cukiernia:

Kenigsztejn S.

  • Czapki:

Frajerman F.

  • Fotograf:

Rozenthal N.

  • Fryzjer:

Rybak B.

  • Galanteria:

Cykiert Ch.
Rozenberg I.

  • Herbarciarnie:

Gelbfisz M.
Gutensztejn L.
Hajlikman H.
Kaufman S.
Langleben W.
Lobtman R.
Weinsztok Sz.

  • Introligator:

Tenenbaum D.

  • Jadłodajnie:

Broder J.
Goldsztejn S.
Kaufman B.
Kirszberg G.
Szulc Ch.
Wajnsztok S.

  • Kamasznicy:

Frydman A.
Frydman J.

  • Krawcy:

Blumfarb G.
Messyng M.

  • Malarz:

Borensztejn H.

  • Mydlarnia:

Sztajnblat I.

  • Olejarnia:

Feldman M.

  • Handel opałem:

Ajzensztadt D.
Blass R.

  • Owoce:

Goldsztejn J.

  • Piekarze:

Berman M.
Berman N.
Bornsztajn H.
Goldberg J.
Goldman D.
Goldman R.
Grajfman G.
Rajchman B.

  • Handel piwem:

Kirszenbaum M.

  • Rzeźnicy:

Amzler B.
Amzler M.
Frydman S.
Goldhecht M.
Jakubowicz Ch.
Karpman J.
Karpman M.
Karpman S.  

  • Komunikacja samochodowa:

Werchajzer M. & Weissbrot Sz.

  • Siodlarze i rymarze:

Altszuler P.

  • Skóry:

Frydman F.
Szpiro A.

  • Spirytualia:

Kirszenbaum M.
Wajnberg M.

  • Artykuły spożywcze:

Bogman R.
Borensztejn Ł.
Broder Ch.
Dancyger F.
Frajerman J.
Frydman N.
Gerszt A.
Goldsztejn D.
Gotlib A.
Herszberg Ch.
Karfinkiel S.
Kaufman N.
Kaufman T.
Kerszberg J.
Kerszberg M.
Kierszenbaum A.
Kucberg I.
Loptman M.
Loptman S.
Messyng Ch.
Rapoport J.
Rozenbaum P.
Rozenblum M.
Szwarcwort Ch.
Waksman S.
Zajdeman M.
Zyngier L.
Zyngier M.

  • Stolarze:

Rozenblum M.

  • Tytoniowe wyroby:

Feldman M.
Rozenberg D.

  • Woda sodowa (fabryka):

Rubin I.

  • Zajazdy:

Riedelman J.
Szrajbaum

  • Handel zbożem:

Fligelman J.
Gotlib M.
Kaufman N.
Kucberg Z.
Rozenberg Ch.
Wanderman L.

  • Zduni:

Balsztejn H.

  • Zegarmistrz:

Grinband N.

  • Handel żelazem:

Lichtensztejn H.
Zyberszporn M.

Źródło:

  • Księga adresowa Polski (wraz z W. M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, Warszawa 1939, ss. 1972-1973.
Print
הערות שוליים
  • [1.1] Kawka M., Po prostu człowiek, [w:] Kurier Południowy [online] 06.04.2012, http://www.kurierpoludniowy.pl/wiadomosci.php?art=8781 [dostęp: 23.08.2014].