Miejscowość Czyżew (do 2011 Czyżew-Osada) nie posiadała nigdy privilegium de non tolerandis Judaeis. Mimo tego, Żydzi sprowadzili się do miasta dopiero w XVII w., a gminę założyli na początku XVIII w., wypierając przy tym jednocześnie ludność chrześcijańską. Już w XVIII w. Żydzi stanowili 93% ogółu ludności. Wraz z upadkiem państwa polskiego Czyżew znalazł się początkowo w zaborze pruskim, a po Kongresie Wiedeńskim – w rosyjskim.

Miasteczko było bardzo biedne. Przełomowym momentem stało się dopiero przeprowadzenie linii kolejowej petersbursko-warszawskiej w 1854 roku. Pozwoliło to na rozwój rzemiosła i handlu. Dzięki temu powstała tu między innymi wytwórnia cyces(frędzli, będących elementem szala modlitewnego), z której eksportowano je na całe imperium rosyjskie[1.1]. Po powstaniu styczniowym w Czyżewie wzrósł procentowy udział ludności chrześcijańskiej.

W dniu 10 września 1939 r. do miasteczka wkroczyły wojska niemieckie, a w październiku tego roku – radzieckie. Niemcy powrócili wraz z wybuchem wojny niemiecko-radzieckiej w czerwcu 1941 roku. Najeźdźcy od razu przystąpili do eksterminacji części ludności żydowskiej. Duża grupa złapanych Żydów została zapędzona w okolice wsi Mianówek, gdzie wraz z współwyznawcami z Zaręb Kościelnych zostali zabici i zakopani w rowie przeciwczołgowym – łącznie zginęło ok. 3,5 tys. osób.

Pozostałą ludność żydowską zgromadzono w getcie, które znajdowało się w okolicy dzisiejszej ul. Polnej. Getto zasłynęło jako jedne z najcięższych w byłym województwie białostockim. Ludność żydowską wykorzystywano do remontowania i budowy torów kolejowych oraz do innych prac budowlanych w mieście i okolicach. Getto istniało do listopada 1942 r., kiedy wywieziono mieszkańców do obozu zagłady w Treblince.

Nota bibliograficzna

 

Print
הערות שוליים
  • [1.1] The History of the Town, [w:] Sefer Zikaron Czyzewo, red. S. Kanc, Tel Awiw 1961 [online] http://www.jewishgen.org/yizkor/czyzew/czy0069.html [dostęp: 30.06.2022].