Historia miasta Golubia

Golub to osada istniejąca od wczesnego średniowiecza. Pierwszy raz wzmiankowana w 1258 r. jako wieś na prawie chełmińskim. W jej sąsiedztwie Krzyżacy zbudowali w latach 1296–1306 zamek. Na przełomie XIII i XIV w. lokowali miasto na prawie chełmińskim. Pierwszy dokument lokacyjny z 1331 r. zaginął. W 1421 r. został potwierdzony przez wielkiego mistrza Michała Küchmeistera. W Golubiu, aż do 1465 r., urzędowali komturowie. Dogodne położenie nad spławną Drwęcą sprzyjało rozwojowi miasta. Spławiano: drzewo, węgiel drzewny, sól i śledzie.

Wojny Polski z Zakonem Krzyżackim w XV w. przyczyniły się do częściowego zniszczenia miasta. Wojska polskie zajmowały i niszczyły miasto w roku 1410, 1414, 1422 i w latach 1454–1466. Ostatecznie w 1466 r. Golub znalazł się w granicach państwa polskiego. W latach 1524–1611 pozostawał własnością rodu Kostków. Od 1611 r. wraz ze starostwem grodowym, stał się własnością siostry króla Zygmunta III – Anny Wazówny. Nowa właścicielka odnowiła zamek, przyczyniła się także do rozwoju miasta. Po jej śmierci w 1625 r. miasto stało się własnością żony króla – Konstancji (do 1631 r.), a następnie królewny Anny Katarzyny (1632–1642) i królowej Cecylii Renaty (do 1644 r.). Od końca XVII i w XVIII w. kolejnymi właścicielami stali się przedstawiciele rodów: Szczawińskich, Lubomirskich. Grudzińskich, Denhoffów, Wesslów. Podstawowym zajęciem golubskich mieszczan od XV w. pozostawał handel, czemu sprzyjały kolejne przywileje monarsze z roku 1454, 1539 i 1587.

Wojny XVII i XVIII w. przyczyniły się do upadku miasta. Golub niszczyły wojska szwedzkie w latach 1629, 1655–1657, 1703, rosyjskie 1733–1735, pruskie 1757–1763. Po 1772 r. (I rozbiorze Polski) Golub znalazł się pod panowaniem Prus (do 1807 r.) i w mieście pojawili się osadnicy niemieccy. W 1784 r. postawiono zbór ewangelicki. Od 1773 r. istniały koszary.

W latach 1807–1815 Golub znalazł się w granicach Księstwa Warszawskiego w departamencie bydgoskim. Następnie od 1815 r. do 1920 r. ponownie wszedł w skład Prus i administracyjnie należał do Prowincji Prusy Zachodnie, regencji kwidzyńskiej, powiatu wąbrzeskiego (od 1887). W pierwszej połowie XIX w. mieszczanie prowadzili ożywiony handel drewnem i zbożem. Zajmowali się browarnictwem i gorzelnictwem. W 1880 r. obok kilkudziesięciu rzemieślników działały 3 garbarnie, fabryka świec i mydła, fabryka sukna i kapeluszy. W XIX w. kilka klęsk żywiołowych nawiedziło Golub. W latach 1831, 1853 szalała epidemia cholery. Powódź 1833 r. i pożar 1893 r., zniszczyły część miasta. W 1883 r. powstał gmach sądu, a w 1885 r. – jeden z pierwszych na Pomorzu Bank Ludowy. W 1897 r. wybudowano nowy most na Drwęcy. W 1905 r. powstała elektrownia, w 1913 rzeźnia miejska. W 1900 r. powstała linia kolejowa Bydgoszcz – Chełmża – Kowalewo – Golub – Brodnica. Po zakończeniu I wojny światowej Golub znalazł się w granicach II Rzeczpospolitej, w województwie pomorskim, powiecie wąbrzeskim. Podczas II wojny światowej został włączony do III Rzeszy i administracyjnie należał do Prowincji Gdańsk-Prusy Zachodnie, rejencji kwidzyńskiej, powiatu wąbrzeskiego. W latach 1945-1975 przynależał do województwa bydgoskiego (1945–1950 województwo pomorskie), powiatu wąbrzeskiego, następnie golubsko-dobrzyńskiego (od 1956). W 1951 r. doszło do administracyjnego scalenia Golubia z sześciokrotnie większym Dobrzyniem (Golub-Dobrzyń). W latach 1975–1998 administracyjnie należał do województwa toruńskiego, a od 1999 r. znajduje się w granicach województwa kujawsko-pomorskiego, powiatu golubsko-dobrzyńskiego.

Bibliografia

Dzieje Golubia-Dobrzynia i okolic. Praca zbiorowa, red. K. Chruściński, Toruń 1979.

 

Print