Budynek przy ul. Uniwersyteckiej 3 zwany Domem „Pod Zegarem” powstał w 1930 roku. Mieścił się w nim Urząd Ziemski. Po wybuchu II wojny światowej gmach przejęła Komenda Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa Dystryktu Lubelskiego na swoją siedzibę. Budynek został przebudowany. Na parterze i na piętrze przygotowano część biurową, w której dokonywano przesłuchań. Piwnice zaś zostały zaadaptowane dla potrzeb aresztu. Powstało 14 cel więziennych, w większości o wymiarach 3,40 x 2,75 x 2,38 m. Trzy cele wykorzystywano jako ciemnice, a najmniejsza z nich miała szerokość 0,75 m. Okna cel były zabite deskami i zasypane ziemią. Powodowało to brak dopływu świeżego powietrza, zaduch i wilgoć w nich. Wyposażenie cel stanowiły jedynie prymitywne nary i ławki. Drzwi były jedynie w ciemnicach, natomiast cele posiadały kraty, które umożliwiały strażnikom stałą inwigilację aresztantów. Pojedyncze żarówki zainstalowano wyłącznie na korytarzu.

Przez cele i pokoje przesłuchań przy ul. Uniwersyteckiej przeszły tysiące osób. Wśród nich przeważali obywatele polscy, w tym także pochodzenia żydowskiego, a także obywatele ZSRS. Byli to zarówno dorośli, jak i dzieci. Część z nich przywożono z więzienia na Zamku, inni przebywali w celach aresztu przez dłuższy czas. W trakcie przesłuchań aresztowani byli poddawani drastycznym torturom: biciu przy wykorzystaniu przeróżnych narzędzi, duszeniu, rażeniu prądem. Codziennie w szpitalu więziennym opatrywano około 40-50 osób, dotkliwie pobitych w areszcie. Wiele osób wskutek przesłuchań zmarło. Znane są również przypadki samobójstw więźniów, którzy nie wytrzymywali psychicznie maltretowania. Co kilka dni z aresztu przy ul. Uniwersyteckiej w papierowych workach wywożono zwłoki osób zabitych podczas przesłuchań lub zmarłych w ich wyniku[1.1].

W dniu 23 września 1979 r. w budynku katowni otwarto Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem”. W odtworzonych celach przygotowano ekspozycję poświęconą więźniom aresztu przy ul. Uniwersyteckiej, Zamku Lubelskiego oraz martyrologii ludności Lubelszczyzny. Część wystawy stanowią oryginalne cele i korytarz więzienny. Na ścianach cel zachowały się oryginalne inskrypcje, ryte w tynku przez więźniów.

Muzeum Historii Miasta Lublina
Oddział Martyrologii
„Pod Zegarem”
ul. Uniwersytecka 1
20-029 Lublin
tel. (+48) 81 533 36 78
www.muzeumlubelskie.pl/Oddzial_Matrylogii

 

Print
הערות שוליים
  • [1.1] Hitlerowskie więzienie na Zamku w Lublinie 19391944, red. Z. Mańkowski, Lublin 1988.