Pierwsi Żydzi zaczęli osiedlać się w Radzyminie w XVII wieku. W 1827 r. w mieście żyło 432 Żydów, co stanowiło 33% wszystkich mieszkańców. W 1840 r. wybudowano synagogę. W połowie XIX w. ludność żydowska stanowiła już ok. 70% mieszkańców Radzymina; były to 1278 osoby. Z kolei w 1897 r. mieszkało w mieście 2133 Żydów – było to 53% mieszkańców[1.1].

W XIX w. Radzymin stanowił silny ośrodek ruchu chasydzkiego, skupionego wokół cadyka Jakowa Arie Gutermana. W latach 1907–1908 w Radzyminie mieszkał jako kilkuletni chłopiec Isaak Baszewis Singer, potem jeden z najsłynniejszych pisarzy tworzących w języku jidysz (laureat literackiej Nagrody Nobla w 1978 r.). Jego ojciec pełnił w tym czasie funkcję rabina.

W 1921 r. liczba ludności żydowskiej wzrosła od 2209, co stanowiło 55% mieszkańców Radzymina. W 1931 r. żydowskich mieszkańców było już 3559 (52,6 %). Gmina żydowska posiadała trzy synagogi, cheder oraz jesziwę założoną przez miejscowych chasydów radzymińskich.

W życiu politycznym miasta duże znaczenie odgrywały ugrupowania syjonistyczne. W wyborach do Rady Miasta syjoniści zajęli 7 na 10 miejsc. W wyborach od Zarządu gminy żydowskiej zdobyli oni z kolei 6 miejsc, a Aguda jedynie 2[1.2].

W momencie wkroczenia wojsk niemieckich do Radzymina we wrześniu 1939 r. w mieście przebywało ok. 3900 Żydów. Jesienią 1940 r. Niemcy utworzyli getto, w którym uwięzili Żydów radzymińskich oraz przesiedleńców z pobliskich miasteczek. Dnia 3 października 1942 r. wszystkich Żydów z Radzymina wywieziono do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Treblince.

Po zakończeniu działań wojennych w Radzyminie powstał Komitet Żydowski. W skład jego Zarządu weszli: Leon Wejsztein (przewodniczący), Zofia Sikora, Abram Szafran, Dwojra Zomer. 18 kwietnia 1945 r. w Komitecie zarejestrowanych było 45 osób. Do 10 stycznia 1946 r. ich liczba spadła do 25 osób. Dalsze losy Żydów z Radzymina są nieznane. Można przypuszczać, że większość ocalonych w kolejnych latach opuściła Polskę.

Nota bibliograficzna

  • Kirshenboim S. L., Radzymin, [w:] Encyclopaedia Judaica, red. M. Berenbaum, F. Skolnik, t. 17, Detroit 2007, s. 61.
  • Sefer zikaron le-kehilat Radzymin, Tel Awiw 1975.

 

Print
הערות שוליים
  • [1.1] Kirshenboim S. L., Radzymin, [w:] Encyclopaedia Judaica, red. M. Berenbaum, F. Skolnik, t. 17, Detroit 2007, s. 61.
  • [1.2] Kirshenboim S. L., Radzymin, [w:] Encyclopaedia Judaica, red. M. Berenbaum, F. Skolnik, t. 17, Detroit 2007, s. 61.