W Świnoujściu pierwsi Żydzi pojawili się w roku 1819. Było ich wówczas w mieście dziewięciu. Około sześć lat później w Świnoujściu mieszkały tam już cztery rodziny żydowskie. Dane z kolejnych lat wykazują, że ludności pochodzenia żydowskiego w mieście systematycznie przybywało. W roku 1831 Żydów w mieście było już 32, natomiast w roku 1871 już 72. Zatem w ciągu 40 lat liczba ludności żydowskiej w Świnoujściu zwiększyła się o ponad połowę. Zwiększanie się liczby członków gminy żydowskiej w Świnoujściu przebiegało równolegle ze wzrostem liczby ludności całego miasta, co spowodowane było korzystnymi warunkami gospodarczymi. W tym czasie gmina żydowska miała już własny cmentarz i dom modlitwy.

W roku 1880 gmina składała się z 97 członków, natomiast po upływie siedmiu lat liczba ta wynosiła już 130. W kolejnych latach, aż do początku wieku XX, liczebność gminy to rosła, to spadała, nadal jednak wynosiła powyżej 100 osób (skupionych w ok. 42 gospodarstwach). Natomiast populacja Świnoujścia w roku 1900 to 9400 mieszkańców. W pierwszych latach XX w. liczba Żydów w mieście wyraźnie się zmniejszała i w roku 1913 spadła do 90 osób. W latach 1890-1920 w gminie służył jako kantor, nauczyciel i rzeźnik I. Oscherowitz, a liczba dzieci uczęszczających do szkoły w latach 1893-1913 wahała się od 6 do 14[1.1]. Funkcję kaznodziei w gminie pełnił rabin dr Worms ze Szczecina (Stettin), który odwiedzał Świnoujście kilka razy do roku. Członkowie gminy żydowskiej w Świnoujściu, podobnie jak Żydzi z innych miast Pomorza, również walczyli na froncie podczas I wojny światowej. Znane są nazwiska [[urle:dwóch żołnierzy żydowskich ze Świnoujścia|http://www.sztetl.org.pl/pl/article/swinoujscie/10,ludzie-listy-nazwisk-genealogia/10220,lista-zolnierzy-poleglych-na-froncie-w-czasie-i-wojny-swiatowej/]], którzy polegli w walce.

W roku 1924 gmina liczyła 100 członków, z których 25 płaciło podatki. Do szkoły chodziło jednak już tylko dwoje lub troje żydowskich dzieci. Dla porównania, liczba wszystkich mieszkańców Świnoujścia wynosiła wówczas aż 17 000. Urzędnikiem pełniącym w gminie funkcje religijne był Max Abraham. Na początku lat 30. wieku XX gmina zmniejszyła się jeszcze bardziej i liczyła już tylko 70 członków, z których 20 płaciło podatki. Nauczycielem i kantorem był Leo Mann, natomiast stanowisko przewodniczącego gminy pełnił dr Ernst Margoninsky. Rok 1933, w którym Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (NSDAP) przejęła władzę w państwie, przyniósł ze sobą wiele zmian. Odbiły się one niekorzystnie na życiu gminy w Świnoujściu, której liczebność spadła jeszcze bardziej. W mieście w 1935 r. żyło już tylko [[urle:46 osób pochodzenia żydowskiego|http://www.sztetl.org.pl/pl/article/swinoujscie/10,ludzie-listy-nazwisk-genealogia/10226,dzialalnosc-spolecznosci-zydowskiej-po-1935-r-/]].

Podczas kolejnych trzech lat wiele rodzin żydowskich zdecydowało się na wyjazd z miasta, natomiast pod koniec października 1938 r. ci z nich, którzy pozostali jeszcze w swych domach i posiadali polskie paszporty, zostali deportowani do Polski. Podczas Nocy Kryształowej istniejące jeszcze w mieście żydowskie sklepy zostały zdemolowane,  [[urle:synagoga|http://www.sztetl.org.pl/pl/article/swinoujscie/11,synagogi-domy-modlitwy-i-inne/6381,synagoga/]] podpalona a [[ulrle:cmentarz|http://www.sztetl.org.pl/pl/article/swinoujscie/12,cmentarze/6380,nowy-cmentarz-zydowski/]] zdewastowany. Największych zniszczeń dokonano przy Färberstraße (dziś ulica Konstytucji 3 Maja)[1.2], gdzie znajdowały się sklepy Blumenthala i Lifschitza. Obaj mężczyźni zostali aresztowani.

W tym okreseie budżet gminy był skromny i liczył wówczas jeszcze 548 marek niemieckich. Cała ta suma została skonfiskowana przez miasto pod koniec 1938 roku, a przeznaczono ją do wyburzenia ruin spalonej synagogi. Podczas spisu ludności w maju 1939 w Świnoujściu mieszkało jeszcze [[urle:30 osób pochodzenia żydowskiego|http://www.sztetl.org.pl/pl/article/swinoujscie/10,ludzie-listy-nazwisk-genealogia/10224,spis-ludnosci-zydowskiej-mieszkajacej-w-swinoujsciu-w-maju-1939-r-/]]. Tylko cztery spośród tych osób były rodowitymi mieszkańcami miasta.

W lutym 1940 r.wszyscy mieszkający jeszcze w Świnoujściu Żydzi zostali deportowani w okolice Lublina transportem, który wyruszył ze Szczecina. Zachowały się niestety tylko częściowe listy nazwisk deportowanych osób. Dzięki sprawozdaniu Rady Żydowskiej z Piasków pod Lublinem z dnia 8 września 1940 r. wiadomo, że wówczas w tamtejszym getcie żyło jeszcze [[urle:sześciu Żydów przywiezionych ze Świnoujścia. Nie dysponujemy żadnymi informacjami mówiącymi o tym, ile osób zmarło podczas transportu bądź też w getcie do dnia 8 września, a także ile z nich przebywało w Głusku i Bełżycach. Znamy ponadto los urodzonego 26.02.1869 r. w Świnoujściu Gustava Kantorowicza. Został on deportowany z Berlina 11.06.1942 r. do Terezina (Theresienstadt), gdzie zmarł 19 stycznia 1943 roku.

Nota bibliograficzna:

  • Salinger G., Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns, t. 1, New York 2006, ss. 199–203.
Print
הערות שוליים
  • [1.1] Salinger G., Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns, t. 1, New York 2006, ss. 199–200.
  • [1.2] Barran Fritz R., Städte-Atlas Pommern, 2. Aufl., Leer 1993, s. 119.