Sęk to typowy szmonces. Tym terminem określa się dowcip lub większą formę kabaretową opartą na humorze żydowskim. W Polsce szmonces rozwinął się w okresie międzywojnia za sprawą twórców takich jak: Julian Tuwim, Antoni Słonimski i Andrzej Włast. Ten ostatni był prawdziwym mistrzem szmoncesu. Współpracował z licznymi kabaretami („Czarny Ko”’, „Qui Pro Quo”, „Perskie Oko”). Co ciekawe, słowo szmonces padło po raz pierwszy w recenzji z programu „Qui Pro Quo” zamieszczonej w jednym z numerów „Robotnika”.

Szmonces mógł być monologiem, dialogiem lub piosenką. Stanowił satyrę na zasymilowaną żydowską kasę średnią. Bohaterami żartu byli zwykle żydowscy kupcy. Scenka obracała się wokół spraw biznesowych, ośmieszając praktyczne (filisterskie) podejście do życia.

Autor Sęka, Konrad Tom, pisał scenariusze do filmów polskich (m.in. Antek Policmajster) i żydowskich (Jidl mitn fidl), słowa piosenek i skecze. W latach 1911–1914 prowadził kabaret „Bi-Ba-Boa” w Łodzi. Następnie, przez lata związany był z warszawskim Teatrem Komedia oraz kabaretami: „Chochoł” i „Qui Pro Quo”. Był kierownikiem artystycznym kabaretu „Stańczyk”. W czasie II wojny światowej należał do zespołu artystycznego Armii Andersa. W 1947 r. osiadł w Stanach Zjednoczonych.

Kazimierz Krukowski, dla którego Tom napisał Sęk, karierę rozpoczął w latach 20. XX wieku. Jego partner, Ludwik Lawiński, pochodził ze Lwowa, gdzie już przed wojną był gwiazdą estrady. Panowie występował wspólnie w stołecznych kabaretach: „Qui Pro Quo”, „Morskie Oko” i innnych. W okresie wojny, podobnie jak Tom, znaleźli się w Armii Andersa. Grali w teatrze wojskowym II Korpusu. Występowali w Iraku i na Bliskim Wschodzie a później w Wielkiej Brytanii. W 1956 r. Kazimierz Krukowski powrócił do kraju. Został dyrektorem teatru „Syrena”. Był scenarzystą, aktorem i reżyserem telewizyjnym. Ludwik Lawiński pozostał w Wielkiej Brytanii. Śpiewał piosenki w klubach polonijnych. Grał role cudzoziemców w angielskich filmach. Pisał dla prasy polonijnej w Anglii, Francji i Ameryce.

Skecz Sęk powrócił na polska scenę kabaretową za sprawą Edwarda Dziewońskiego, który w 1964 r. założył w kawiarni „Nowy Świat” w Warszawie słynny kabaret „Dudek”.

Print