Birnbaum Zdzisław Aleksander

Zdzisław Aleksander Birnbaum - Dane osobowe
Data urodzenia: 28 lutego 1878
Miejsce urodzenia: Warszawa
Data śmierci: 27 września 1921
Zawód: dyrygent
Powiązane miejscowości: Warszawa, Królewiec, Hamburg, Lozanna

Birnbaum Zdzisław Aleksander (28.02.1878 Warszawa – 27?.09.1921 koło Berlina) – polski skrzypek i dyrygent, uczeń początkowo Jana Jakowskiego w Warszawie, następnie Maksa Brodego w Królewcu, Josepha Joachima i Eugène’a Ysaye’a.

Wcześnie rozpoczął karierę skrzypka wirtuoza. Już w 1892 r. wystąpił na koncercie symfonicznym wraz z Berlińską Orkiestrą Filharmoniczną, zyskując sobie powszechne uznanie. Ukończywszy studia, odbył szereg podróży artystycznych, koncertował w większych miastach Europy, a także w Stanach Zjednoczonych, gdzie był w 1903–1904 również koncertmistrzem Boston Symphony Orchestra oraz Manhattan Opera w Nowym Jorku. Karierę dyrygencką zawdzięczał przypadkowi. Sukces odniósł, gdy jako koncertmistrz Orkiestry Symfonicznej w Hamburgu stanął w 1904 r. przy pulpicie dyrygenckim w zastępstwie chorego Józefa Rzebiczka i odtąd na stałe poświęcił się dyrygenturze. Przez trzy lata prowadził orkiestrę symfoniczną w Lozannie, dyrygując gościnnie orkiestrami w innych miastach szwajcarskich: Montreux, Vevey i Genewie. Zyskał sobie miano „dyrygenta-czarodzieja”. Równocześnie był profesorem konserwatorium w Lozannie. Przez pewien czas jako dyrygent pracował w Operze Komicznej w Berlinie, po czym ponownie występował w Stanach Zjednoczonych, gdzie w 1909 r. zaangażowany został na stanowisko pierwszego dyrygenta do Manhattan Opera w Nowym Jorku.

W 1911 r. z inicjatywy Leopolda Kronenberga Birnbaum przybył do Warszawy i jako następca Grzegorza Fitelberga objął stanowisko pierwszego dyrygenta Filharmonii Warszawskiej. Już pierwsze jego występy wzbudziły entuzjazm prasy warszawskiej, który towarzyszył odtąd jego działalności. Z Warszawy wyjeżdżał na gościnne występy do różnych ośrodków w kraju i za granicą. W 1911 r. dyrygował w Łodzi, a latem tegoż roku w Majorenhofie pod Rygą. W roku następnym odwiedził Kraków i Lwów, w 1913 r. wykonał w Paryżu z zespołem liczącym ponad 400 osób IX Symfonię Ludwiga van Beethovena. W tym samym roku występował w Mediolanie. Przez jeden sezon – 1915/1916 – był dyrygentem opery w Teatrze Wielkim w Warszawie, po czym powrócił na stanowisko pierwszego dyrygenta Filharmonii, na którym pozostawał z przerwami do 1921. Równocześnie prowadził koncerty Łódzkiej Orkiestry Symfonicznej z udziałem solistów: Egona Petri, J. Familier, Józefa Ozimińskiego i H. Żelskiej-Zeligson.

Pozbawiony talentu pedagogicznego, nie potrafił systematycznie podnosić poziomu technicznego orkiestry. Być może przyczyną tego była także rozwijająca się choroba, która doprowadziła do jego tragicznej śmierci. Jednakże jeszcze w ostatnim okresie życia, w 1916–1921, odnosił wielkie sukcesy, dyrygując orkiestrami berlińskimi. Nękany nieuleczalną chorobą, 20.09.1921 r. ostatni raz wystąpił w Warszawie. W tydzień potem zmarł.

Bibliografia

  • 100 lat Filharmonii w Warszawie 1901–2001. Studia, red. M. Bychawska, H. Schiller, Warszawa 2001.
  • Błaszczyk L.T., Dyrygenci polscy i obcy w Polsce działający w XIX I XX wieku, Kraków 1964.
  • Gennaro P., Silhouettes de musiciens. Birnbaum ou le chef d’orchestre magique, Lausanne 1906.
  • Opieński H., Ze wspomnień osobistych o słynnych i mniej słynnych kapelmistrzach, „Orkiestra” 1933, nr 5.
  • „Przegląd Muzyczny” 1911, nr 23.
  • Słownik biograficzny teatru polskiego, t. 1, red. Z. Raszewski, Warszawa 1973.
  • Słownik muzyków polskich, t. 1, red. J. Chomiński, Kraków 1964.
  • Starczewski F., Birnbaum Zdzisław, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 2, Kraków 1936.
  • „Świat” 1921, nr 43.
  • „Tygodnik Ilustrowany” 1921, nr 44.

Tekst na podstawie publikacji: Błaszczyk L.T., Żydzi w kulturze muzycznej ziem polskich w XIX i XX wieku. Słownik biograficzny, Warszawa 2014 (książka wydana dzięki wsparciu udzielonemu przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce).

Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.