Klaczko Julian

Julian Klaczko - Dane osobowe
Data urodzenia: 6 listopada 1825
Miejsce urodzenia: Wilno
Data śmierci: 26 listopada 1906
Miejsce śmierci: Kraków
Zawód: publicysta
Powiązane miejscowości: Królewiec, Poznań, Paryż, Heidelberg

Klaczko Julian, właśc. Jehuda Lejb (06.11.1825 Wilno – 26.11.1906 Kraków) – publicysta, pisarz polityczny i historyczny, krytyk literacki. Pochodził z rodziny żydowskiej (w 1856 r. przeszedł na katolicyzm). Jego ojciec Hersz Lejb był zamożnym kupcem sukienniczym, człowiekiem wykształconym i oświeconym, podobnie jak jego matka Taba z domu Grünberg. Rodzina Klaczków i stosunki w niej panujące zostały opisane przez Józefa Ignacego Kraszewskiego w Powieści bez tytułu (Kraszewski był nauczycielem młodo zmarłej siostry Juliana). Debiutował jako poeta wierszami hebrajskimi, napisanymi z okazji bar micwy, czym zwrócił na siebie uwagę krytyków m.in. Ludwika Adama Jucewicza, który odwiedził dom Klaczków, następnie opisał tę wizytę i spotkanie z „cudownym dzieckiem”, a w 1840 r. opublikował szereg polskich wierszy Juliana w redagowanym przez siebie piśmie „Linkjmine”. Dwa lata później w wileńskim piśmie hebrajskim „Pirche cafon” (hebr. Kwiaty Północy) ukazały się hebrajskie utwory Klaczki, w tym również tłumaczenia kilku ballad Adama Mickiewicza. W 1843 r. zamieszczono jego wiersz Izraelita na zwaliskach Jerozolimy w „Tygodniku Literackim”.

Klaczko studiował filozofię w Królewcu i Heidelbergu. Uczęszczał na wykłady z historii, literatury, filozofii i historii sztuki. W czasie studiów zaangażował się w działalność spiskową i wybierał się jako emisariusz na Litwę. Władze carskie aresztowały wielu towarzyszy tej wyprawy. Klaczce udało się uciec, niemniej jednak nie mógł on odnowić paszportu ani przekroczyć granic zaboru rosyjskiego, gdyż groziło to natychmiastowym aresztowaniem. W 1847 r. otrzymał tytuł doktorski dzięki temu, że za tezę doktorską uznano jego prace seminaryjne. Po uzyskaniu stopnia naukowego udał się do Heidelbergu i w redakcji świeżo założonej przez Georga Gottfrieda Gervinusa liberalnej „Deutsche Zeitung” rozpoczął działalność publicystyczną. Podejmował tematykę polską i rosyjską. W czasie procesu Mierosławskiego pisywał zdecydowanie przychylne polskiej demokracji komentarze do obszernych sprawozdań gazety.

Uczestnik powstania wielkopolskiego w 1848 roku. W Poznaniu powierzono mu redagowanie pism Komitetu Narodowego do zaborczych władz pruskich. Wówczas spotkał Juliusza Słowackiego. Po upadku ruchu powstańczego przebywał w dworach ziemian wielkopolskich, głównie w Turwi u gen. Dezyderego Chłapowskiego, gdzie zaprzyjaźnił się z zięciem gospodarza, Janem Koźmianem. Wydarzenia te w sposób znaczący wpłynęły na poglądy i sympatie polityczne Klaczki. Za ogłoszenie pamfletu Die deutschen Hegemonen (1849) zmuszony do emigracji. Przebywał głównie w Paryżu, gdzie współpracował m.in. z „Revue de Paris”, „Revue des Deux Mondes” oraz z „Wiadomościami Polskimi” (publicysta w latach 1857–1861, tu m.in. w 1857 r. ogłosił szeroko dyskutowany artykuł Sztuka polska, mówiący o powołaniu Polaków do poezji i muzyki oraz o braku ich predyspozycji do sztuk plastycznych). Przez krótki czas pracował w bibliotece Richelieu, następnie zajął się edukowaniem młodzieży arystokracji polskiej, m.in. uczył synów Zygmunta Krasińskiego. Nie zaprzestał własnych badań naukowych, których rezultaty publikował w prasie krajowej, m.in. w „Czasie”, „Bibliotece Warszawskiej”, „Gazecie Codziennej” czy „Pokłosiu”. Zajmowały go również sprawy ogólnonarodowe i tak np. potępił krakowski „Czas” za hołdowniczy artykuł z okazji przybycia do Krakowa cesarza Franciszka Józefa. Wdawał się także w spory emigracyjne, m.in. dotyczące kształcenia młodzieży. Jako nauczyciel szkoły w Batignolles wydał pismo O Szkole Narodowej na Batignolles. Broszura ta polemizowała ostro z pracą Juliusza Jedlińskiego O wychowaniu dzieci wychodźców w Szkole Narodowej Polskiej w Batignolles pod Paryżem.

Początkowo zwolennik dążeń wolnościowo-demokratycznych, w latach 1854–1857 zbliżył się do orientacji konserwatywnej (działacz Hotelu Lambert, od 1860 r. członek jego Biura Interesów Polskich, później związany z krakowskimi stańczykami i „Czasem”). Piętnował płytkość intelektualną polskiej literatury między kolejnymi powstaniami, krytykował przejawy politycznego oportunizmu, ale nawet i pisarzy, którzy ukazywali w pozytywnym świetle bohaterów wstępujących dobrowolnie do armii carskiej. Wraz z Eustachym Januszkiewiczem i Walerianem Kalinką zawiązał spółkę wydawniczą (1856), mającą na celu wydanie wszystkich dzieł Mickiewicza, ukochanego poety Klaczki, oraz publikowanie źródeł do historii polskiej. W 1859 r. ogłosił broszurę potępiającą insurekcyjną agitację Mierosławskiego, idei spisków powstańczych przeciwstawiając ideę pracy organicznej. W tym też czasie odsunął się od „Wiadomości Polskich”, nawiązał współpracę z Kraszewskim, który objął redakcję „Gazety Codziennej” w Warszawie.

Coraz bardziej angażował się Klaczko w prace Biura Hotelu Lambert, przygotowując do druku fragmenty pamiętnika z Syberii Rufina Piotrowskiego, pisząc deklarację potępiającą zamachy na wielkiego księcia Konstantego. Deklaracja ta nie ukazała się, gdyż ostatecznie Hotel Lambert nie chciał opowiadać się przeciw nastrojom panującym w kraju. Po wybuchu powstania styczniowego Klaczko brał czynny udział w akcji dyplomatycznej tego stronnictwa: zajmował się propagandą, udał się wraz z Władysławem Zamoyskim i Władysławem Czartoryskim z misją dyplomatyczną do Londynu. Publikował liczne artykuły w prasie francuskiej, podejmujące sprawę polską i duńską, które ukazały się jako osobna książka Études de diplomatie contemporaine. Les cabinets de l’Europe en 1863/64 (polskie tłumaczenie ukazało się dopiero w 1903 r.). Wykorzystując informacje, jakie posiadał jako współpracownik Hotelu Lambert, oraz pochodzące ze źródeł dyplomacji austriackiej i francuskiej, dokonał oceny kryzysu dyplomatycznego w Europie, demaskował politykę Bismarcka. Publikacja ta zyskała mu miano jednego z najwybitniejszych publicystów europejskich owych czasów, a rząd duński przyznał mu za nią odznaczenie. Klaczko przewidział wojnę prusko-austriacką i zjednoczenie Niemiec (La crise en Allemagne, le conflit autro-prussien et M. de Bismarck w „Revue des Deux Mondes”, 1866), atakował panslawizm jako formę demagogii rosyjskiej (Les Congrès de Moscou et la propagande panslaviste w „Revue des Deux Mondes”, 1867). Ta ostatnia publikacja reprezentowała linię polityki prowadzoną przez Hotel Lambert, dążący do zbliżenia polityków galicyjskich z rządem austriackim, na czele którego stał wówczas Friedrich Beust.

Jesienią 1868 r. Klaczko jeździł do Wiednia i Lwowa z misją polityczną w Galicji. W 1870 r. otrzymał nominację na austriackiego radcę dworu z przydziałem do ministerstwa spraw zagranicznych. Nominacja ta została bardzo źle przyjęta zarówno przez Rosję, jak i Niemcy, również w prasie polskiej, np. w „Dzienniku Lwowskim”, komentowano działalność Klaczki bardzo krytycznie. Po wybuchu wojny prusko-francuskiej Beust wysłał Klaczkę do Florencji i Paryża z tajną misją. Uzyskawszy audiencję u regentki cesarzowej Eugenii, przedstawił jej sprawę polską i projekt przekształcenia toczącej się wojny w wojnę o charakterze ogólnoeuropejskim. Jednak rychłe klęski Francji uniemożliwiły tego typu spekulacje. Klaczko złożył prośbę o dymisję z ministerstwa. Został delegatem Sejmu Krajowego do Rady Państwa, a następnie członkiem wspólnych delegacji austro-węgierskich, obradujących w Peszcie. Swoją pozycję wykorzystał do wystąpień przeciw Rosji i Prusom, akcentował sympatię wobec Francji. Walcząc o sprawy polskie, podkreślał jednak zawsze swoją lojalność wobec cesarza Austro-Wegier.

W 1871 r. przebywał we Francji, był w czasie Komuny w Paryżu. Ogłosił szereg artykułów potępiających Komunę, a także Polaków, którzy do niej przystąpili. Plany osiedlenia się w Krakowie nie ziściły się, napotkał trudności, starając się o posadę sekretarza generalnego tworzonej wówczas Akademii Umiejętności. Wyjechał więc do Paryża, gdzie został przedstawicielem Ludwika Krasińskiego i Stanisława Zyberk-Platera w towarzystwie akcyjnym dla eksploatowania asfaltu i siarki w Abruzzach. Nie zaprzestał działalności politycznej: pisał artykuły prezentujące relacje Bismarcka i Gorczakowa, które zebrane, ukazały się drukiem jako Les deux chanceliers (tłumaczenia na niemiecki, polski, do dziś tekst ten jest cytowany w literaturze historycznej). Późniejsze rozprawy polityczne nie zyskały już takiego rozgłosu. Klaczko nie zaprzestał również prac badawczych. W latach 1873–1880 w „Revue des Deux Mondes” ukazywały się prace z dziedziny historii sztuki i literatury Causeries florentines, przetłumaczone na język polski w 1881 r. przez Stanisława Tarnowskiego jako Wieczory florenckie – dialogi o Dantem, Petrarce i Michale Aniele. Dialogi te zyskały uznanie w oczach Bernadetta Crocego, z którego inicjatywy ukazał się włoski przekład dzieła w 1925 roku.

W 1890 r. Klaczko został powołany przez Ludwika Wodzickiego, gubernatora wiedeńskiego Laenderbanku, na stanowisko konsultanta politycznego, a później na członka Rady Nadzorczej. W imieniu tego banku odbywał liczne podróże do Serbii i Bułgarii, gdzie Laenderbank finansował budowę kolei żelaznych. Zmieniał miejsce zamieszkania, by wreszcie w 1888 r. na stałe osiąść w Krakowie, gdzie czynnie współpracował z Akademią Umiejętności. Wywarł wpływ na poglądy zachowawczego stronnictwa Teka Stańczyka. Często wyjeżdżał do Włoch w związku z pracą naukową. W 1887 r. otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego, w tym samym roku został członkiem korespondentem Akademii Francuskiej, z tytułem membre de l’Institut. W 1898 r. ciężko zachorował, paraliż uniemożliwił mu jakąkolwiek aktywność.

Doskonale wykształcony, świetny stylista, jako publicysta Klaczko zdobył europejski rozgłos. Pisał w języku hebrajskim (m.in. młodzieńcze przekłady ballad Mickiewicza, zbiór wierszy Dodajim 1842), polskim, niemieckim oraz francuskim, w którym powstały jego główne prace. Zajmował się tematyką historyczną, aktualnymi sprawami polityki europejskiej (m.in. Kongres moskiewski i panslawistyczna propaganda, 1864, wyd. pol. w tymże roku; Dwaj kanclerze, 1875, wyd. pol. 1905; demaskatorskie studium o Ottonie Bismarcku), problemami kultury i sztuki (np. głośne Wieczory florenckie, 1881, wyd. pol. 1881 – utwór w formie dialogu, poświęcony rozważaniom nad życiem i twórczością Michała Anioła i Dantego; Rzym i Odrodzenie. Juliusz II, 1898, wyd. pol. 1900). W tych ostatnich studiach zainteresowania Klaczki kierowały się przede wszystkim ku analizie zagadnień estetyczno-psychologicznych, podobnie jak w jego licznych rozprawach krytycznoliterackich, m.in. o Zygmuncie Krasińskim (Poeta bezimienny, 1862, wyd. pol. 1862) i Mickiewiczu (Korespondencja Mickiewicza, 1861; Półwysep Krymski w poezji, 1863, wyd. pol. 1903). Pośmiertnie wydano m.in. Zapomniane pisma polskie (1850–1866) (1912), Pisma z lat 1849–1851 (1919).

Bibliografia:

  • Karpiński W., Julian Klaczko, [w:] W. Karpiński, M. Król, Sylwetki polityczne XIX wieku, Kraków 1974.
  • Tarnowski S., Julian Klaczko, t. 1–2, Kraków 1909.
  • Wereszycki H., Julian Klaczko, [w:] Polski Słownik Bibliograficzny, t. 12, Wrocław–Warszawa–Kraków 1966-1967, [online] http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/julian-klaczko [dostęp: 27.06.2018].
  • Trojanowiczowa Z., Ostatni spór romantyczny: Cyprian Norwid — Julian Klaczko, Warszawa 1981.
Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.