Kohn Stanisław

Stanisław Kohn - Dane osobowe
Data urodzenia: 1895
Miejsce urodzenia: Warszawa
Data śmierci: 1940
Miejsce śmierci: Palmiry
Zawód: lekarz, szachista
Powiązane miejscowości: Warszawa, Palmiry, Dnipro

Kohn Stanisław (1895 Warszawa – 1940, Palmiry) – lekarz, szachista

Stanisław Kohn urodził się na warszawskiej Pradze, ale w 1901 r. przeprowadził się do lewobrzeżnej Warszawy z rodzicami i dwoma braćmi. Był dzieckiem chorowitym, więc nauka prowadzona w domu szła bardzo opornie. Dopiero jako jedenastolatek wstąpił do rosyjskiego III Gimnazjum Filologicznego w Warszawie, które mieściło się przy Krakowskim Przedmieściu 3. Dziś znajduje się tam Instytut Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Była to szkoła męska i Kohn uczęszczał do niej ponad 9 lat. W 1915 r. zdał egzamin maturalny i przyjęto go na Wydział Medyczny UW.

Niestety działania wojenne pokrzyżowały plany edukacyjne, bo w sierpniu 1915 r. do Warszawy wkroczyły wojska niemieckie, a rodzina Kohnów podążyła za wojskami rosyjskimi na wschód aż do Jekaterynosławia nad Dnieprem (obecnie Dnipro).  Właśnie tu 20-letni Stanisław zadebiutował na szachowej arenie turniejowej i aktywnie uczestniczył w działaniach miejscowego klubu szachowego.

W 1918 r. rodzina Kohnów wróciła do Polski i Stanisław rozpoczął studia medyczne, które ukończył w 1927 r. jako „doktor wszech nauk lekarskich”. Równolegle ze studiami medycznymi studiował też pedagogikę a podczas wojny z bolszewikami służył w korpusie sanitarnym na froncie.

Najprawdopodobniej w 1919 r. wstąpił do Warszawskiego Towarzystwa Zwolenników Gry Szachowej, a równolegle był członkiem Akademickiego Związku Szachowego. Na przełomie 1921 i 1922 r. wywalczył tytuł akademickiego mistrza Warszawy pokonując w decydującym o tytule meczu Karola Piltza 3:1.

 Wkrótce potem Kohn reprezentował Uniwersytet Warszawski w zwycięskim meczu z Politechniką. W prasie podkreślano „intuicyjny rozmach” jego gry. Kohn brał także udział w zwycięskim meczu Warszawy z Łodzią, a w marcu 1923 r. podzielił II nagrodę w turnieju WTZGSz-u. W tym samym roku triumfował w odbywających się w Warszawie eliminacjach do paryskiej olimpiady szachowej uzyskując 10 punktów w 11 partiach. Niestety w Paryżu nie był już tak skuteczny i ostatecznie znalazł się w trzeciej dziesiątce tabeli turniejowej.

Po powrocie do Warszawy zwyciężył w turnieju WTZGSz-u wygrywając z wszystkimi czołowymi szachistami stolicy. To dało mu awans do I Mistrzostw Polski w 1926 r., które odbyły się w Warszawie. Stanisław Kohn zajął w nich dzielone III-VII miejsce. Wyprzedzili go tylko Dawid Przepiórka i Paulin Frydman. W tym samym czasie zaczął redagować dział szachowy w „Nowym Przeglądzie”, współpracował ze „Światem Szachowym”, a nawet krótko prowadził audycje szachowe w Polskim Radiu.

W 1927 r. wypadł nieco gorzej w II Mistrzostwach Polski w Łodzi (dzielone V-VII miejsce), ale wkrótce potem wygrał zorganizowane w Warszawie przez WTZGSz „turniej czterech”. Wśród pokonanych byli Akiba Rubinstein i Ksawery Tartakower, a więc dwaj najsilniejsi polscy gracze tamtego okresu. W latach następnych grywał jednak w szachy tylko sporadycznie, głównie dając pokazy symultaniczne. Związane to było z pracą lekarską wykonywana na prowincji. Kohn mieszkał wtedy kolejno w Łowiczu, Kolnie, Pułtusku, Mławie oraz w Małopolsce Wschodniej m.in. w Borysławiu.

Na początku lat 30. XX w. zajął III-V miejsce w turnieju w Sopocie, a potem wygrał poboczny turniej olimpijski w Pradze. Niestety nigdy w drużynie olimpijskiej nie zagrał. W 1928 r. miał grać na IV szachownicy, ale wystartowali inni, w 1931 r. zagrał tylko we wspomnianym powyżej indywidualnym turnieju pobocznym. W 1933 r. zrezygnował ze startu w eliminacjach, a podczas olimpiady warszawskiej w 1935 r. był lekarzem zawodów.

Z kolei w 1936 r. mógł wystartować na olimpiadzie monachijskiej, ale podobnie jak Izaak Appel, Jakub Kolski i Achilles Frydman odmówił udziału w imprezie organizowanej przez nazistów i na znak protestu pominął te rozgrywki zachowując całkowite milczenie w redagowanym przez siebie dziale szachowym w „Naszym Przeglądzie”.

Powrócił do Warszawy w połowie lat 30.XX w. W 1935 r. wystąpił w mistrzostwach Polski, ale musiał się wycofać z turnieju w powodu choroby. Ostatni raz wystąpił w mistrzostwach WTZGSz-u w 1939 r. i wywalczył awans do mistrzostw stolicy. Niestety zaplanowany na jesień turniej z powodu wojny się nie odbył.

Po wybuchu wojny Stanisława Kohn pozostał w Warszawie. Aresztowano go w styczniu 1940 r. w szachowej kawiarni Kwiecińskiego. Podczas zatrzymania Niemcy poturbowali go za brak żydowskiej opaski na rękawie. Jeden z nich złamał Kohnowi rękę. Ponad 30 zatrzymanych graczy przewieziono do więzienia na ulicę Daniłowiczowską. Tu dzięki strażnikom przemycono szachy i zorganizowano turniej o mistrzostwo „Daniłowiczowskiej”. Graczy Polaków po kilku dniach wypuszczono, więc turniej kończyli tylko mistrzowie królewskiej gry pochodzenia żydowskiego. Do dziś nie można do końca rozstrzygnąć, czy zawody wygrał Mojżesz Łowcki, czy dr Stanisław Kohn. Niestety wszystkich kończących ten turniej Niemcy zamordowali w Palmirach pod Warszawą, pomiędzy styczniem a marcem 1940 roku.

Stefan Gawlikowski

Czytaj więcej 

Bibliografia:

  • Wolsza T., Słownik biograficzny szachistów polskich 4, Warszawa 2003
  • Gawlikowski S. Arcymistrzowie, Warszawa 2016
  • Dudziński P., Szachy wojenne 1939-1945, Ostrów Wielkopolski 2013
Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.