Lichtensztajn Izrael

Izrael Lichtensztajn - Dane osobowe
Data urodzenia: 1904
Miejsce urodzenia: Radzyń Podlaski
Data śmierci: kwiecień 1943
Miejsce śmierci: Warszawa
Zawód: nauczyciel, literat, współtwórca Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego
Powiązane miejscowości: Warszawa, Radzyń Podlaski, Wilno

Lichtensztajn Izrael –  (1904, Radzyń Podlaski – 18/19 kwietnia 1943, Warszawa) – nauczyciel, literat, współtwórca Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego

Urodził się w 1904 r. w Radzyniu Podlaskim. Pochodził z rodziny kupca Jankiela i Dwojry, miał troje rodzeństwa – siostrę Jente oraz braci Szlomo i Berla.

W latach 20. XX w. uczęszczał do Żydowskiego Seminarium Nauczycielskiego w Wilnie, gdzie przygotowywał się do pracy w świeckich szkołach żydowskich nauczających w języku jidysz. Równolegle angażował się w działalność polityczną: początkowo dołączył do Ha-Szomer ha-Cair, aby następnie związać się z Poalej Syjon Lewica.

W 1931 r. zdobył uprawnienia pedagogiczne, a w 1932 r. przeniósł się do Warszawy, gdzie objął stanowisko sekretarza redakcji „Literarisze Bleter” oraz kierownika szkoły podstawowej im. Bera Borochowa – bohatera Poalej Syjon Lewica, przy ul. Nowolipki 68.

W 1937 r. tak pisał do brata – Szlomo: „Mam dziewczynę, z którą chciałbym być. Ona też pracuje, jest artystką malarką, bardzo inteligentna i miła dziewczyna”[1.1].

Dziewczyną o której pisał Izrael, była Gela Seksztajn – malarka i nauczycielka rysunku.  W 1938 r. Izrael i Gela pobrali się, a 4 listopada 1940 r. urodziła im się córka Margolit. Kilkanaście dni później Niemcy zamknęli getto warszawskie.

W getcie Izrael kontynuował pracę w szkole im. Borochowa. Poza staraniami o możliwie wysoki poziom nauczania w szkole, nadzorował druk nielegalnej prasy. Pozwalał na organizację zebrań członków Poalej Syjon. W szkole działa również kuchnia dla dzieci.

W czasie działalności w partii Lichtensztajn poznał Emanuela Ringelbluma. Obaj współpracowali w Żydowskiej Samopomocy Społecznej, komitecie wykonawczym organizacji kulturalnej jidysz Ikor oraz przy organizacji Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego. Izrael był jednym z najbardziej zaufanych współpracowników Ringelbluma. Od początku tworzenia Archiwum tylko oni dwaj oraz dwaj sekretarze Archiwum wiedzieli o miejscu jego przechowywania.

W sierpniu 1942 r., niedługo po rozpoczęciu akcji likwidacyjnej getta warszawskiego, Izrael Lichtensztajn z pomocą swoich dwóch byłych uczniów: Dawida Grabera i Nachuma Grzywacza, ukrył część archiwum getta w piwnicy szkoły przy ul. Nowolipki 68.

W zakopywanych bańkach po mleku, oprócz dokumentów opisujących życie w getcie warszawskim, Lichtensztajn umieścił także testamenty: swój oraz żony. „Chcę, by wspomniano o mojej żonie Geli Seksztajn, zdolnej artystce malarce, której dziesiątki prac nie zostały wystawione, nie ujrzały światła dziennego” – pisał w swojej ostatniej woli.

Ani Izrael Lichtensztajn, ani jego rodzina, nie zginęli jednak w trakcie wielkiej akcji likwidacyjnej. W lutym 1943 r. Izrael ukrył w szkole Borochowa kolejną część Archiwum Ringelbluma. Kolejne tygodnie poświęcił na organizację powstania w getcie warszawskim. Zaangażował się między innymi w zbieranie funduszy na potrzeby Żydowskiej Organizacji Bojowej.

Zginął prawdopodobnie w nocy z 18 na 19 kwietnia 1943 roku. W tym samym czasie zamordowane zostały jego żona i córka. 

Bibliografia

  • Archiwum Ringelbluma. Tom 4. Życie i twórczość Geli Seksztajn, red. M. Tarnowska, Warszawa 2011;
  • Batorski P., Strażnik Archiwum, nauczyciel, literat. Izrael Lichtensztajn, Żydowski Instytut Historyczny [online] https://www.jhi.pl/artykuly/straznik-archiwum-nauczyciel-literat-izrael-lichtensztajn,5170#_ftnref14 [dostęp: 29.03.2022];
  • Kassow S.D., Kto napisze naszą historię? Ukryte Archiwum Emanuela Ringelbluma, Warszawa 2018.
Drukuj
Przypisy
  • [1.1] List I. Lichtensztajna z 12 listopada 1937 roku do Szlomo i Noemi Lichtensztajnów, zbiory Ruth Lahav. Cytat na podstawie Archiwum Ringelbluma. Tom 4. Życie i twórczość Geli Seksztajn, oprac. M. Tarnowska, Warszawa 2011, s. XXV.
In order to properly print this page, please use dedicated print button.