Datner Szymon

Szymon Datner - Dane osobowe
Data urodzenia: 2 lutego 1902
Miejsce urodzenia: Kraków
Data śmierci: 8 grudnia 1989
Miejsce śmierci: Warszawa
Zawód: historyk
Powiązane miejscowości: Kielce, Pińsk, Białystok

Datner Szymon (02.02.1902 Kraków – 08.12.1989 Warszawa) – historyk, pedagog, tłumacz i działacz żydowski.

Odebrał tradycyjne wykształcenie w chederze, uczęszczał do szkoły hebrajskiej, a następnie wydziałowej. Jednocześnie pobierał prywatne lekcje hebrajskiego. Ukończył ostatnią klasę gimnazjum w filii Gimnazjum św. Jacka, gdzie w 1920 r. zdał maturę jako ekstern. Od 13. roku życia uczył się także gry na skrzypcach. W latach 1923–1924 w Kielcach uzyskał w prywatnej szkole muzycznej dyplom nauczyciela śpiewu. W Krakowie śpiewał w chórze żydowskim Szir.

W 1920 r. rozpoczął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, najpierw na wydziale prawa i administracji, a następnie na wydziale filozoficznym, gdzie studiował przede wszystkim antropologię i prehistorię. W 1927 r. uzyskał stopień doktora. W latach 1921–1922 ukończył również roczny Wyższy Uniwersytecki Kurs Wychowania Fizycznego, który dawał uprawnienia nauczyciela wychowania fizycznego. W latach 1922–1929 pracował jako nauczyciel w szkołach żydowskich w Krakowie, Kielcach, Pińsku i Białymstoku. Należał też do zarządu białostockiego oddziału Związku Zawodowego Nauczycieli Żydowskich Szkół Średnich i Powszechnych w Polsce. Od września 1939 do czerwca 1941 r. uczył geografii, śpiewu i wychowania fizycznego w Białymstoku w państwowej szkole dziesięcioklasowej z językiem wykładowym jidysz.

W latach 1941–1943 przebywał z rodziną w getcie białostockim, gdzie brał udział w ruchu oporu. 1.06.1943 r. przedarł się z getta do oddziału partyzanckiego Forojs (Naprzód). Wiosną i latem 1944 r. walczył w oddziale 26 Let Oktiabra (część Brygady Partyzanckiej im. K. Kalinowskiego). Wrócił do wyzwolonego Białegostoku i został współpracownikiem Biuletynu Radiowego, a następnie kierownikiem wydziału w dyrekcji Lasów Państwowych w Białymstoku. W latach 1944–1945 był członkiem Wojewódzkiej Rady Narodowej i przewodniczącym Wojewódzkiego Komitetu Żydowskiego w Białymstoku. Wiele lat pracował naukowo w Żydowskim Instytucie Historycznym w Warszawie, skąd odszedł w wyniku konfliktu na tle politycznym.

W latach 1954–1955, po odejściu z ŻIH, uczył na kursach dla analfabetów, od 1958 r. pracował w Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich i redagował jej „Biuletyn”. W 1969 r. habilitował się w Instytucie Historycznym Polskiej Akademii Nauk. W latach 1969–1970 był dyrektorem ŻIH i redaktorem naczelnym „Biuletynu ŻIH”; poświęcił się głównie badaniom zbrodni hitlerowskich w Polsce w latach okupacji, a zwłaszcza zbrodniom Wehrmachtu.

Nakładem Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej w Łodzi opublikował w 1946 r. pracę Walka i zagląda białostockiego getta. Wydał również m.in. Zbrodnie Wehrmachtu na jeńcach wojennych armii regularnych w II wojnie światowej (Warszawa 1961), 55 dni Wehrmachtu w Polsce. Zbrodnie dokonane na polskiej ludności cywilnej w okresie od 1 września do 25 października 1939 (Warszawa 1967), Las sprawiedliwych. Karta z dziejów ratownictwa Żydów w okupowanej Polsce (Warszawa 1968). Szczególne zainteresowanie wzbudził cykl jego artykułów drukowanych w „Fołks-Sztyme” pod wspólnym tytułem Megilat Polin, w których przedstawił udział Żydów w historii Polski. Pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Zarządu Żydowskich Gmin Religijnych w Polsce, a następnie honorowego przewodniczącego Związku Religijnego Wyznania Mojżeszowego. W latach 1986–1988 przewodniczył Zarządowi Stowarzyszenia ŻIH.

Natalia Aleksiun

Tekst powstał na podstawie książki Żydzi w Polsce. Dzieje i kultura. Leksykon, red. J. Tomaszewski, A. Żbikowski, Warszawa 2001. 

Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.